فروش برق خورشیدی به دولت بهتر است یا فروش به تجمیع‌کننده برق؟

بازار خرید و فروش برق در ایران طی دو سال گذشته دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. از یک سو، نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی توسط دولت در سال ۱۴۰۵ با رشد ۵۳ درصدی نسبت به سال قبل به ۵۸۵۴ تومان به ازای هر کیلووات ساعت برای نیروگاه‌ها رسیده و فروش برق خورشیدی به دولت را بسیار جذاب کرده و از سوی دیگر، با ابلاغ دستورالعمل ایجاد نهاد تجمیع‌کننده برق تجدیدپذیر (نیروگاه مجازی) در تابلو برق سبز بورس انرژی، مسیر جدیدی برای فروش برق به نیروگاه‌ها گشوده شده است.

طبیعی است که هر سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی خورشیدی، پیش از احداث نیروگاه، به دنبال پاسخ این پرسش باشد که کدام مسیر فروش برق سودآورتر و مطمئن‌تر است؟ در این مقاله، این دو روش را از جنبه‌های مختلف مقایسه می‌کند. در ادامه با ما همراه باشید تا با بررسی دقیق هر یک از این دو روش، تفاوت‌های قیمتی، قراردادی و اجرایی آنها را بشناسید و بتوانید بهترین تصمیم را برای نیروگاه خود اتخاذ کنید.

روش‌های فروش برق نیروگاه خورشیدی در ایران چیست؟

صاحبان نیروگاه‌های خورشیدی در ایران عمدتاً دو مسیر اصلی برای فروش برق تولیدی خود پیش رو دارند. انتخاب هر یک از این مسیرها تأثیر مستقیمی بر میزان درآمد، ریسک‌های مالی و مدت زمان بازگشت سرمایه خواهد داشت.

فروش برق خورشیدی به دولت

این روش که با عنوان «قرارداد خرید تضمینی برق» (Feed-in Tariff) شناخته می‌شود، رایج‌ترین و قدیمی‌ترین شیوه فروش برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر در ایران است. در این مدل، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) به نمایندگی از دولت، برق تولیدی نیروگاه را با نرخ مصوب و به مدت ۲۰ سال خریداری می‌کند. این قراردادها بر اساس مصوبه‌های سالانه وزارت نیرو تعیین می‌شوند و نرخ آنها متناسب با ظرفیت نیروگاه متفاوت است.

فروش برق به تجمیع‌کننده برق

روش دوم که در سال‌های اخیر و با توسعه بازار رقابتی برق شکل گرفته، فروش برق از طریق نهاد تجمیع‌کننده (Aggregator) است. تجمیع‌کننده برق چیست؟، نهادی است که با اخذ مجوز رسمی، برق تولیدی مجموعه‌ای از نیروگاه‌ها را جمع‌آوری کرده و در بازارهای مختلف از جمله تابلو برق سبز بورس انرژی عرضه می‌کند. در این روش، نیروگاه به جای انعقاد قرارداد بلندمدت با دولت، برق خود را با نرخ‌های رقابتی بازار به یک نهاد واسط می‌فروشد.

فروش برق به برقتو

فروش برق خورشیدی به دولت چگونه انجام می‌شود؟

فروش برق به دولت هنوز هم پرمخاطب‌ترین روش برای سرمایه‌گذاران خورشیدی است و دلیل آن، تضمین بلندمدت و شفافیت نرخ‌های آن است. درک جزئیات این روش برای مقایسه‌ای منصفانه ضروری است.

قرارداد خرید تضمینی برق چیست؟

قرارداد خرید تضمینی برق (Power Purchase Agreement یا PPA دولتی) یک قرارداد ۲۰ ساله بین مالک نیروگاه و ساتبا است که بر اساس ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی تنظیم می‌شود. در این قرارداد، دولت متعهد می‌شود تمام برق تولیدی نیروگاه را با نرخ مشخصی خریداری کند و مالک نیروگاه نیز متعهد می‌شود که تجهیزات را مطابق استانداردهای فنی نگهداری کرده و برق را به شبکه تحویل دهد. یکی از مهم‌ترین مزایای این قرارداد، تعدیل سالانه نرخ خرید متناسب با نرخ تورم است که از کاهش ارزش درآمد نیروگاه در بلندمدت جلوگیری می‌کند.

نرخ خرید برق خورشیدی توسط دولت چگونه تعیین می‌شود؟

نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی هر سال توسط وزیر نیرو ابلاغ می‌شود و بر اساس ظرفیت نیروگاه دسته‌بندی می‌گردد. بر اساس آخرین ابلاغیه وزارت نیرو در فروردین ۱۴۰۵، نرخ‌ها به شرح زیر است:

نرخ‌های فوق نسبت به مصوبه سال ۱۴۰۴ به طور میانگین حدود ۵۰ درصد افزایش داشته است. نکته جدید در مصوبه ۱۴۰۵، تفکیک نرخ برای سیستم‌های دارای ذخیره‌ساز انرژی (باتری) است که نرخ قابل توجه ۹۱,۱۶۹ ریال را شامل می‌شود. حداقل نرخ بازده داخلی این سرمایه‌گذاری ۳۰ درصد تعیین شده و بازگشت سرمایه حدود ۴ سال پیش‌بینی می‌شود.

مزایا و معایب فروش برق به دولت

مهم‌ترین مزیت این روش، تضمین ۲۰ ساله خرید برق است. سرمایه‌گذار می‌داند که تا دو دهه، بازار فروش مشخصی دارد و نرخ‌ها سالانه مطابق تورم تعدیل می‌شوند. از سوی دیگر، فرآیند اخذ مجوز و عقد قرارداد با ساتبا نسبتاً شفاف و استاندارد است و نیازی به دانش تخصصی درباره بازار برق و بورس انرژی وجود ندارد. با این حال، نقطه ضعف اصلی این روش، ثابت بودن نرخ در طول سال و عدم امکان بهره‌مندی از نوسانات مثبت بازار است. به بیان دیگر، حتی اگر قیمت برق در بازار آزاد یا بورس انرژی افزایش یابد، درآمد نیروگاه تغییری نخواهد کرد. همچنین، ظرفیت قراردادهای خرید تضمینی برای نیروگاه‌های بالای ۱۰ مگاوات محدودیت دارد.

چرا تجمیع‌کننده‌ها می‌توانند قیمت بالاتری پرداخت کنند؟

دلیل اصلی توانایی تجمیع‌کننده در پرداخت نرخ بالاتر، دسترسی به بازارهای متنوع فروش است. در حالی که دولت صرفاً با نرخ مصوب خرید می‌کند، یک تجمیع‌کننده می‌تواند برق را در تابلو برق سبز بورس انرژی، بازار آزاد برق و حتی به صورت قرارداد دوجانبه با صنایع بزرگ به فروش برساند. هر یک از این بازارها ممکن است نرخ‌های متفاوتی داشته باشند که در برخی بازه‌ها به مراتب بالاتر از نرخ خرید تضمینی دولتی است. افزون بر این، تجمیع‌کننده با جمع‌آوری برق از چندین نیروگاه، حجم قابل توجهی ایجاد می‌کند که امکان مذاکره و حضور مؤثر در معاملات بورس را فراهم می‌سازد. نکته دیگر، امکان فروش گواهی‌های تولید برق تجدیدپذیر (REC) به صورت جداگانه است که خود منبع درآمد اضافی برای نیروگاه محسوب می‌شود.

مقایسه فروش برق خورشیدی به دولت و تجمیع‌کننده برق

برای انتخاب آگاهانه، لازم است این دو روش را در ابعاد مختلف مقایسه کنیم. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌ها را به صورت شفاف نشان می‌دهد:

مقایسه قیمت خرید برق

با نگاه به نرخ‌های مصوب ۱۴۰۵، خرید تضمینی دولتی برای نیروگاه‌های کوچک (زیر ۲۰۰ کیلووات) با نرخ پایه ۵,۸۵۴ تومان بسیار جذاب است و در صورت تجهیز به ذخیره‌ساز باتری به ۹,۱۱۷ تومان می‌رسد. اما نکته مهم این است که این نرخ در طول سال ثابت است و تغییر نمی‌کند. در مقابل، قیمت برق در بازار آزاد و بورس انرژی ممکن است در فصول پیک مصرف (تابستان) یا زمان‌های کمبود تولید، افزایش قابل توجهی داشته باشد. تجمیع‌کننده می‌تواند این نوسانات را به نفع نیروگاه مدیریت کند.

مقایسه فرآیند عقد قرارداد

فرآیند عقد قرارداد با دولت، هرچند شفاف است، اما بوروکراسی اداری خاص خود را دارد. سرمایه‌گذار باید از طریق سامانه مهرسان ساتبا اقدام کرده و پس از طی مراحل فنی و حقوقی، قرارداد را امضا کند. در مقابل، قرارداد با تجمیع‌کننده معمولاً سریع‌تر و با تشریفات اداری کمتری انجام می‌شود. شرکت‌های خرده‌فروش برق مانند برقتو با داشتن تیم حقوقی و فنی، فرآیند را برای مالک نیروگاه ساده‌تر می‌کنند.

مقایسه زمان تسویه و دریافت درآمد

یکی از دغدغه‌های همیشگی مالکان نیروگاه‌های خورشیدی، زمان تسویه صورت‌حساب‌ها با دولت است که گاهی با تأخیرهای چندماهه همراه بوده است. در مدل فروش به تجمیع‌کننده، زمان تسویه عمدتاً در قرارداد مشخص می‌شود و معمولاً کوتاه‌تر است، زیرا تجمیع‌کننده خود را موظف به حفظ اعتماد تأمین‌کنندگان خود می‌داند.

چرا برخی نیروگاه‌ها فروش برق به برقتو را انتخاب می‌کنند؟

برقتو به عنوان بزرگ‌ترین پلتفرم آنلاین خرید و فروش برق در ایران و یکی از شرکت‌های خرده‌فروش دارای مجوز، با سهم ۲۴ درصدی از بازار خرده‌فروشی برق کشور، زیرساختی یکپارچه برای خرید برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر فراهم کرده است. انتخاب برقتو توسط بسیاری از نیروگاه‌ها دلایل متعددی دارد. نخست، نرخ‌های رقابتی خرید برق که در بسیاری از بازه‌های زمانی بالاتر از نرخ خرید تضمینی دولتی است. دوم، فرآیند شفاف و سریع عقد قرارداد که نیازی به طی کردن بوروکراسی پیچیده اداری ندارد. سوم، پشتیبانی تخصصی تیم کارشناسی برقتو در تمام مراحل، از تنظیم قرارداد تا تسویه حساب. و چهارم، دسترسی به بازارهای مختلف فروش از جمله تابلو برق سبز بورس انرژی که امکان حداکثر کردن درآمد نیروگاه را فراهم می‌کند. افزون بر این، برقتو با استقبال از فراخوان ساتبا برای ایجاد نهاد تجمیع‌کننده، توانسته است بستر مناسبی برای حضور نیروگاه‌های خورشیدی کوچک و متوسط در بازار رقابتی برق ایجاد کند.

جمع‌بندی

انتخاب میان فروش برق خورشیدی به دولت یا فروش به تجمیع‌کننده، یک تصمیم راهبردی است که به شرایط هر نیروگاه بستگی دارد. فروش به دولت با قرارداد ۲۰ ساله خرید تضمینی، آرامش خاطر و درآمد پایدار را به همراه دارد و برای سرمایه‌گذارانی که به دنبال ریسک کم هستند، گزینه ایده‌آلی است. در مقابل، فروش به تجمیع‌کننده با نرخ‌های رقابتی و دسترسی به بازارهای متنوع، فرصت سودآوری بالاتر را ایجاد می‌کند. آنچه مسلم است، تنوع‌بخشی به روش‌های فروش می‌تواند بهترین استراتژی برای مدیریت ریسک و افزایش درآمد باشد. تیم تخصصی برقتو با ارائه مشاوره رایگان و تحلیل شرایط اختصاصی هر نیروگاه، به شما کمک می‌کند بهترین مسیر فروش را انتخاب کنید. برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره تخصصی، با کارشناسان ما در برقتو تماس بگیرید.

سوالات متداول درباره فروش برق خورشیدی