اسفند 1404 برق کالایی استراتژیک و حیاتی است که به طور مستقیم روی زندگی مردم و حتی اقتصاد کشورها تاثیر میگذارد؛ با این حال تولید آن ساده و کم هزینه نیست. هزینه تولید برق در کشورهای مختلف متفاوت است و قیمت هر کیلووات برق تولید شده با توجه به عمده نیروگاههای در مدار و استفاده از تجهیزات به روز، تعیین میشود. در واقع در فرایند تامین برق، نوع نیروگاه و تجهیزات میتواند باعث افزایش یا کاهش قیمت شود. در ادامه، هزینه تولید برق در ایران و جهان و همچنین عواملی که میتواند روی قیمت تمام شده هر کیلووات ساعت برق تاثیر بگذار را بررسی میکنیم؛ با برقتو همراه باشید.
هزینه تولید برق به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه تولید برق به عوامل مختلفی بستگی دارد که میتوانند قیمت تمام شده هر کیلووات ساعت برق را تحتتاثیر قرار دهند. در ادامه، این عوامل را به طور کامل بررسی میکنیم.
هزینه سوخت نیروگاهی
بر اساس گزارشها حدود 93 درصد از واحدهای تولید برق کشور را نیروگاههای حرارتی تشکیل میدهند که با سوختهای فسیلی از جمله گاز کار میکنند. در نتیجه، بخش بزرگی از هزینه تولید برق ایران به قیمت تمام شده سوختهای نیروگاهی مخصوصا گاز و گازوئیل بستگی دارد. با افزایش قیمت تمام شده این سوختها، هزینه تولید انرژی الکتریکی هم بیشتر میشود.
تامین زیرساخت، نگهداری و تعمیرات
شبکه برق کشور از تجهیزات مختلفی مانند کابل، تیربرق، ترانسفورماتورها، پست فشار قوی و … تشکیل شده است. هزینه تامین این زیرساختها، نگهداری و تعمیرات آنها روی قیمت تمام شده هر کیلوات برق تولید شده در کشور تاثیر میگذارد.
تغییر در سیاستهای یارانه انرژی
دولت به منظور کاهش هزینه تولید انرژی الکتریکی در کشور، بخشی از هزینهها را از طریق یارانه پوشش میدهد. بر اساس گزارشها، ایران بیش از 30 میلیارد دلار یارانه انرژی به صنعت برق میدهد که دولت به دنبال کم کردن این مقدار است. با کم شدن این یارانه، هزینه تولید هر کیلووات برق هم افزایش مییابد.
تلفات شبکه برق
بخشی از برق تولید شده در مسیر انتقال تا توزیع هدر میرود که به آن تلفات توان میگویند. برای جبران این تلفات نیاز است که برق بیشتری تولید شود که باعث افزایش هزینهها میشود. بر اساس گزارشها، تلفات سیستم توزیع برق ایران 2.5 و تلفات بخش انتقال 9 درصد و در مجموع 11 درصد برآورد میشود. البته کشورمان از نظر تلفات توان در وضعیت مطلوبی به سر میبرد.
هزینه تولید برق در ایران دقیقا چقدر است؟
آمار شفافی از هزینه تولید برق در ایران در دسترس نیست و معمولا مسئولان ذی ربط این حوزه هر از چند گاهی گزارشهای از قیمت تمام شده هر کیلووات ساعت را ارائه میدهدند. عباس علی آبادی، وزیر نیرو در دی ماه سال گذشته (دی 1403) اعلام کرد که هزینه تولید هرکیلووات ساعت برق در کشور، 8 هزار تومان است. به گفته او، این رقم با هزینه فروش هر کیلووات ساعت برق فاصله زیادی دارد.
اگر قیمت تولید هر کیلوات ساعت برق در ایران 8 هزار تومان باشد؛ فاصله معناداری میان هزینه تولید شده و فروش وجود دارد و حتی مشترکان پرمصرف هم از اختلاف قیمت سود میبرند. در جدول زیر میتوانید تعرفه خانگی برق را در هر پله مشاهده و آن را هزینه تمام شده (8 هزار تومان) برای تولید انرژی الکتریکی مقایسه کنید.
| تعرفه (تومان) | مقدار مصرف ماهانه (کیلووات ساعت) |
| ۵۴۷ | ۱ تا ۲۰۰ |
| ۱,۰۹۴ | ۲۰۱ تا ۳۰۰ |
| ۱,۶۴۱ | ۳۰۱ تا ۴۰۰ |
| ۲,۱۸۸ | ۴۰۱ تا ۵۰۰ |
| ۲,۷۳۵ | ۵۰۱ تا ۶۰۰ |
| ۳,۲۸۲ | بیشتر از ۶۰۰ |
بر اساس جدول بالا و قیمت تولید، حتی مشترکان پرمصرف خانگی هم هزینه بسیار کمتری را در مقایسه با هزینه تولید هر کیلووات ساعت برق پرداخت میکنند. این اختلاف فاحش بین هزینه تولید و قیمت فروش باعث شده تا صنعت برق با چالش مالی جدی دست و پنجه نرم کند تا اهمیت مدیریت مصرف و اصلاح تعرفههای برق را بیش از پیش برجسته کند.
مقایسه هزینه تولید برق در انواع نیروگاهها
قیمت تمام شده هر کیلووات برق در برخی از نیروگاهها ارزان و در برخی دیگر گرانتر تمام میشود. واتر پاور کانادا در گزارشی هزینه تولید برق را در انواع نیروگاههای مختلف بررسی کرده است تا به تفاوت تولید آنها پی ببرد. این گزارش با استناد به دادههای از مراجع بین اللملی صنعت برق مانند EIA تهیه شده است.
در جدول زیر میتوانید هزینه تمام شده برای تولید هر یک مگاووات ساعت برق را در نیروگاهای مختلف با یکدیگر مقایسه کنید:
| نوع نیروگاه | هزینه تولید برق (به ازای هر مگاوات ساعت) | توضیحات |
| سیکلی ترکیبی | حدود 60 تا 100 دلار | وابسته به قیمت سوخت |
| ذغال سنگ | حدود 80 تا 110 دلار | آلودگی بسیار بالا |
| هستهای | حدود 80 تا 110 دلار | نیاز به سرمایهگذاری اولیه بسیار بالا |
| برق آبی | حدود 40 تا 80 دلار | نیاز به سرمایهگذاری اولیه بالا |
| بادی | حدود 30 تا 60 دلار | تجدید پذیر و بدون هزینه سوخت |
| خورشیدی | حدود 30 تا 40 دلار | تجدیدپذیر و بدون هزینه سوخت |
دادههای جهانی نشان میدهد که نیروگاههای تجدیدپذیر و در صدر آنها نیروگاه خورشیدی و بادی کمهزینهترین گزینههای برای تولید برق به شمار میروند. این در حالی است که هزینه تولید برق در نیروگاههای وابسته به سوختهای فسیلی تقریبا بیش از دو برابر نیروگاههای تجدیدپذیر است.
با احداث نیروگاه تجدیدپذیر هم میتوانید برق مورد نیاز خود را تامین کرده و مازاد تولید را هم به شبکه برق بفروشید. برقتو در تمامی مراحل ساخت نیروگاه تجدیدپذیر همراه شما خواهد بود تا نیروگاه خود را با تجهیزات استاندارد و بهروز و در سریعترین زمان ممکن راهاندازی کنید.
پیامدهای شکاف میان هزینه تولید و قیمت فروش برق در ایران
یکی از مهمترین چالشهای مهم صنعت برق در ایران، فاصله معنادار میان هزینه تولید و قیمت فروش آن به مشترکان است. تخصیص یارانه باعث شده تا تمامی مشترکان، حتی مشترکان پرمصرف هم تعرفه کمتری را برای هر کیلووات ساعت برق پرداخت کنند. در این بخش، به پیامدهای این موضوع اشاره میکنیم.
ناترازی میان تولید و مصرف
تفاوت معنادار میان هزینه تولید و فروش برق در ایران باعث شده تا تراز برق در کشورمان از بین برود و جای خود را به ناترازی بدهد. به بیان سادهتر، بالا بودن هزینه تولید و در مقابل فروش آن با قیمت یارانهای باعث شده تا صرفهجویی کمتری در مصرف برق وجود داشته باشد.
عدم تمایل سرمایهگذاران به سرمایهگذاری در صنعت برق
زمانی که درآمد حاصل از فروش برق پاسخگوی هزینههای تولید، تعمیرات و بازگشت سرمایه نباشد؛ سرمایهگذاران دیگر تمایل چندانی به سرمایهگذاری در این صنعت نخواهند داشت. در نتیجه، پروژههای توسعه به تعویق میافتد و ظرفیت تولید همزمان با رشد مصرف افزایش نمییابد.
ایجاد ناترازی مالی در صنعت برق
شکاف بالا میان هزینه تولید برق و فروش آن به مشترکان باعث شده تا صنعت برق کشور با ناترازی مالی بزرگی دسته و پنجه نرم کند. این ناترازی مالی باعث خواهد شد تا فشار زیادی به این صنعت وارد شود و توسعه آن به آرامی صورت گیرد. علاوه بر این، ناترازی مالی در صنعت برق باعث شده تا نوسازی تجهیزات شبکه به موقع انجام نشود.
سخن پایانی
گزارشها حاکی از آن است که هزینه تولید برق در ایران به ازای هر یک کیلووات ساعت بسیار بیشتر قیمت فروش آن است. در آخرین گزارشها قیمت تولید هر کیلووات ساعت 8 هزار تومان عنوان شده که این رقم با قیمت فروش به مشترکان پر مصرف که حدود 3200 تومان است؛ فاصله زیادی دارد. این شکاف یه یک ناترازی ساختاری در صنعت برق تبدیل شده است که باعث تاخیر در توسعه شبکه برق کشور و همچنین کمبودهای مالی گسترده در این صنعت میشود.
مقایسهی هزینه برق در انواع نیروگاهها نیز نشان میدهد که انتخاب فناوری و نوع نیروگاه برای تولید انرژی نیز میتواند نقش مهمی در افزایش یا کاهش هزینه داشته باشد. دادههای نشان میدهد که با راهاندازی نیروگاههای خورشیدی میتوان انرژی الکتریکی را با هزینه کمتری تولید کرد.
سوالات متداول
آمار رسمی از هزینه تولید برق در ایران وجود ندارد. با این حال، وزیر نیرو در دی ماه سال گذشته اعلام کرد که هزینه تولید هر کیلووات ساعت برق 8 هزار تومان میشود.
تولید برق با نیروگاههای خورشید به مراتب کمتر از نیروگاههای حرارتی است. بر اساس گزارشها تولید هر مگاووات برق با استفاده از پنلهای خورشیدی 30 تا 40 دلار هزینه دارد.
یکی از راهکارهای کاهش هزینه تولید برق، استفاده از تجهیزات به روز در شبکه و همچنین تولید با نیروگاههای تجدیدپذیر است.
