ساعات کم باری چیست و چه تاثیری در هزینه انرژی دارد؟

در سال‌های اخیر، ناترازی میان تولید و تقاضای برق در ایران، به یکی از چالش‌های اصلی صنایع و شبکه سراسری تبدیل شده است. وزارت نیرو با تغییر رویکرد سیاست‌گذاری، از مدل‌های تنبیهی به سمت ابزارهای تشویقی حرکت کرده است. در این میان، ساعات کم باری به عنوان فرصتی طلایی برای مشترکین، به ویژه واحدهای صنعتی مطرح می‌شود تا با مدیریت هوشمندانه زمان مصرف، هزینه‌های جاری خود را به شکل چشمگیری کاهش دهند. طبق مصوبات وزارت نیرو، هزینه انرژی مصرفی در ساعات کم باری با تخفیف محاسبه می‌شود؛ این موضوع تبدیل به یکی از مشوق‌های اصلی صنایع برای جابه‌جایی بار به ساعات کم باری شده است. برقتو، پیشرو در حوزه صرفه‌جویی و بهینه‌سازی مصرف برق، در ادامه به بررسی ساعات کم باری و تاثیرات آن بر صنایع و مشترکان خانگی می‌پردازیم.

ساعات کم باری چیست و چرا رخ می‌دهد؟

ساعات کم باری (Off-Peak) به بازه‌هایی از شبانه‌روز گفته می‌شود که تقاضای انرژی در شبکه سراسری برق، به پایین‌ترین سطح خود می‌رسد. این پدیده به دلیل توقف فعالیت‌های اداری، کاهش چشمگیر مصارف خانگی و تعطیلی موقت بسیاری از خطوط تولید در نیمه‌شب تا اوایل صبح اتفاق می‌افتد. طبق گزارشات و ابلاغیه‌های شرکت توانیر و وزارت نیرو، ساعات کم باری بسته به منطقه، از حدود ساعت 23 آغاز شده و تا حدود 9 صبح ادامه دارد. 

در این دوران، به دلیل کاهش بار تحمیلی بر نیروگاه‌ها و خطوط انتقال، ولتاژ شبکه در پایدارترین حالت ممکن قرار می‌گیرد و نیروگاه‌ها می‌توانند با راندمان بهینه فعالیت کنند. همچنین این بازه زمانی فرصت طلایی برای شبکه است تا از فشار مداوم خارج شده و برای پیک بعدی آماده شود؛ به همین دلیل، قیمت‌گذاری انرژی در این بازه با تخفیف‌ همراه است تا بار مصرفی از ساعات بحرانی به این زمان منتقل شود.

تفاوت کم باری با سایر سطوح بار برق

اطلاع از تفاوت‌های هر کدام از سطوح بار، به شما در مدیریت صحیح مصرف و استفاده حداکثری از این فرصت‌ها کمک می‌کند. در ادامه تفاوت‌های بازه کم باری با سایر سطوح بار برق را از 3 جهت بررسی می‌کنیم:

تعرفه پایین‌تر و مشوق‌های مالی

در سیستم تعرفه‌گذاری وزارت نیرو، نرخ برق مصرفی در ساعات کم باری به طور میانگین بین یک‌چهارم تا یک‌دهم نرخ ساعات پیک محاسبه می‌شود. این اختلاف فاحش، به این دلیل است که هزینه نهایی تولید برق در نیمه‌شب برای دولت بسیار کمتر است. برای صنایع، این موضوع به معنای فرصتی برای کاهش بهای تمام‌شده انرژی است. علاوه بر نرخ پایه ارزان‌تر، مشترکینی که بار خود را به ساعات کم باری منتقل می‌کنند، از بخشودگی‌های مرتبط با جریمه‌های دیماند نیز بهره‌مند می‌شوند؛ زیرا در این ساعات شبکه برق، ظرفیت خالی مازاد دارد.

پایداری ولتاژ و عدم وجود نوسانات

یکی از چالش‌های بزرگ در ساعات پیک، افت ولتاژ (Voltage Sag) و نوسانات ناشی از استارت‌آپ‌های هم‌زمان موتورهای صنعتی بزرگ است. در ساعات کم باری، به دلیل خلوت بودن خطوط انتقال و توزیع برق، ولتاژ شبکه برق در بهینه‌ترین و باثبات‌ترین حالت خود قرار دارد. ثبات ولتاژ باعث می‌شود تجهیزات حساس الکترونیکی و موتورهای الکتریکی با کم‌ترین میزان تلفات حرارتی کار کنند؛ این موضوع نیز باعث بهبود ضریب قدرت (Power Factor) و کاهش استهلاک تجهیزات صنعتی می‌شود.

مزایای کلیدی ساعات کم باری برای صنایع و واحدهای تولیدی

صنایع نیاز به انعقاد قراردادی با وزارت نیرو دارند که برق مصرفی خود را با تعرفه وضع‌شده و قدرت قراردادی مناسب خریداری کنند. عمده واحدهای صنعتی، مصارف بالاتر از 50 کیلووات ساعت دارند که قبض سنگینی را روی دست مدیران می‌گذارد. به همین دلیل استفاده از ساعات کم باری می‌تواند تا حد قابل‌توجهی، هزینه‌های انرژی صنایع را کاهش دهد تا از جریمه‌های دیماند و ماده 26 قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی در امان باشند.

مدیریت هزینه‌های دیماند

در صنایعی با شدت انرژی بالا، مانند ریخته‌گری، فولاد و نساجی، انرژی الکتریکی بخش بزرگی از بهای تمام‌شده محصول را شامل می‌شود. انتقال فرایندهای جانبی یا خطوط تولید پرمصرف به ساعات کم باری، علاوه بر بهره‌مندی از نرخ تعرفه حداقلی، باعث کاهش دیماند در ساعات پیک می‌شود. این امر از تحمیل جریمه‌های سنگین جلوگیری کرده و هزینه‌های دیماند را در قبض ماهانه به شدت کاهش می‌دهد.

پاداش‌های نقدی و برنامه‌های پاسخگویی بار

وزارت نیرو و شرکت مدیریت شبکه برق ایران، مشوق‌های ویژه‌ای برای صنایعی در نظر گرفته‌اند که با انتقال بار خود، به پایداری شبکه کمک می‌کنند. این مشوق‌ها شامل پاداش‌های نقدی مستقیم، تخفیف در نرخ ترانزیت برق و حتی اولویت‌بندی در عدم اعمال محدودیت‌های بار در مواقع بحرانی است. صنایعی که به صورت هوشمند از ساعات کم باری استفاده می‌کنند؛ نه تنها هزینه کمتری می‌پردازند، بلکه اعتبار بالاتری در سیستم پایش انرژی کشور کسب کرده و از مزایای مالیاتی و تسهیلاتی مربوط به واحدهای صنعتی سبز و بهینه بهره‌مند می‌شوند.

نقش ساعات کم باری در مدیریت مصرف خانگی

مشترکین خانگی با انتقال فعالیت لوازم پرمصرف به ساعات کم باری، می‌توانند از ورود به پله‌های پرمصرف و جریمه‌های سنگین ناشی از عبور از الگوی مصرف جلوگیری کنند. استفاده از وسایل برقی سنگین در بازه نیمه شب تا 9 صبح، علاوه بر کاهش هزینه قبض، احتمال بروز نوسانات برق و خرابی تجهیزات خانگی را کاهش می‌دهد.

در جدول زیر، لیست جامع لوازم خانگی پرمصرفی که بهتر است استفاده از آن‌ها به ساعات کم باری منتقل شود؛ قابل مشاهده است.

سخن پایانی

استفاده از ساعات کم بار برای فعالیت‌های پرمصرف صنعتی و خانگی، یک استراتژی عالی برای صرفه جویی در هزینه‌ها است. اما این استراتژی، نباید تا ابد به صورت دستی انجام شود. استفاده از تجهیزات هوشمند نظیر کنتورهای هوشمند (AMI) و سیستم مدیریت انرژی (EMS) می‌تواند زمان‌بندی خودکار برای فعالیت تجهیزات پرمصرف ارائه دهد. صنایع نیز می‌توانند با استفاده از تایمرهای دیجیتال صنعتی، استفاده حداکثری از بار پایین شبکه برق و تخفیف آن را داشته باشند و علاوه بر آن، از تجهیزات خود در برابر افت ولتاژ شدید جلوگیری کنند. 

پلتفرم برقتو با ارائه راهکارهای تخصصی برای کاهش مصرف انرژی صنایع، امکان دریافت گواهی صرفه‌جویی را برای واحدهای صنعتی فراهم کرده است. با دریافت گواهی صرفه جویی، از پرداخت هزینه ترانزیت و ماده 26 معاف خواهید شد که امکان کاهش هزینه قبض برق تا 10 درصد را به همراه دارد. 

سوالات متداول