دی 1404 در سالهای اخیر، کلید واژهای به نام «ناترازی» به جای «تراز برق» به ادبیات کشور افزوده شده است. این کلید واژه به مسئلهای مهم تبدیل شده است که تاثیر آن را میتوان به وضوح در خاموشیهای تابستان جستجو کرد. اکنون این سوال پیش میآید که چه مسئلهای باعث شده تا با بحران ناترازی در کشور مواجه شویم؟ برقتو به عنوان یکی از پیشگامان حوزه صرفهجویی و بهینهسازی مصرف برق، همواره سعی داشته نقش مهمی در حفظ تعادل انرژی کشور ایفا کند. با ما همراه باشید تا با تعریف دقیق تراز برق و عوامل بر هم خوردن تعادل برق کشور آشنا شویم.
مفهوم تراز برق به زبان ساده
برق بر خلاف سایر انرژیها، قابلیت ذخیرهسازی در مقیاس بزرگ را ندارد و باید برق تولیدی نیروگاهها توسط مصرفکنندگان کوچک و بزرگ مصرف شود. از این رو لازم است تعادلی میان تولید و مصرف برقرار شود تا از اختلال در شبکه قدرت و قطعی سراسری جلوگیری شود. «به این تعادلی که باید در هر لحظه تولید و مصرف برق برابر باشد، تراز برق میگویند». البته همه برق تولیدی به مصرفکنندگان نمیرسد و بخشی از آن تلف میشود.
در صورتی که این تعادل (اختلاف میان تولید و مصرف برق در شبکه) از بین برود، ناترازی برق رخ میدهد که پیامدهای جدی را برای شبکه برق و مصرفکنندگان به وجود میآورد. بخشی از این پیامدها و چالشها عبارتاند از :
- خاموشیهای مکرر در بخش مصرف خانگی و صنعتی
- افزایش احتمال آسیب به تجهیزات خطوط انتقال
- افزایش خساراتهای ناشی از بیبرقی به صنایع دارویی و تولیدی
- خرابی تجهیزات و دستگاههای صنعتی به دلیل قطعیهای مکرر
- اختلال در فرایند کاری کارگاهها و واحدهای تولیدی
- افزایش خسارتهای اقتصادی در کشور
وضعیت ناترازی برق در ایران
در سالهای اخیر ایران با مشکل ناترازی انرژی مخصوصا ناترازی برق دسته و پنجه نرم میکند. به گفته دولتمردان، این ناترازی در سال اخیر کاهش یافته است؛ اما همچنان فاصله معنادار میان تولید و مصرف برق در کشور وجود دارد. براساس آمارهای رسمی منتشر شده، رقم ناترازی برق در کشور در یک سال اخیر به ۱۶ هزار مگاوات رسیده است.
دلایل زیادی برای فاصله گرفتن از تراز برق به ناترازی برق وجود دارد که در ادامه به بخش مهمی از آنها اشاره شده است. توجه داشته باشید که اطلاعات ارائه شده براساس آمارهای رسمی منتشر شده است.
کمبود احداث نیروگاه؛ رشد ضعیف تولید
بر اساس گزارش «پایش شاخصهای کلان بخش برق در سال ۱۴۰۲» که توسط مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شده است، میزان رشد ظرفیت اسمی نیروگاهها با تقاضای برق در اوج مصرف همخوانی ندارد. طبق این گزارش، ظرفیت اسمی نیروگاهها در کشور ۱.۸ درصد رشد داشته؛ در حالی که میزان افزایش اوج مصرف ۵.۸ درصد بوده است. البته با احداث نیروگاه تجدیدپذیر و افزایش تولید برق در کشور، احتمالا این اختلاف کمتر شده باشد.
هرچند توسعه نیروگاههای خورشیدی میتواند به کاهش شکاف میان تولید و مصرف برق کمک کند. اما کمبود سرمایهگذاری در صنعت برق همچنان یکی از موانع اصلی احداث نیروگاههای جدید به شمار میرود. سرمایهگذاران به دلیلیهای مختلفی مانند عدم پایبندی دولت به تعهدات خود تمایل چندانی به سرمایهگذاری ندارند.
برقتو به عنوان یکی از بزرگترین احداثکنندگان نیروگاههای تجدیدپذیر و نیروگاه خورشیدی خانگی، به صنایع مختلف و حتی مصرفکنندگان کمک میکند تا نیروگاه شخصی خود را احداث کنند. مشاوره، تجهیز، طراحی و نگهداری و مدیریت از جمله خدمات مهم برقتو در بخش احداث نیروگاه تجدیدپذیر به شمار میرود.
بی آبی؛ دلیل دیگر برای بی برقی کشور
بخشی دیگر از برق کشور را نیروگاههای برقی آبی تامین میکنند که متاسفانه به دلیل بارشهای کم و کاهش آب ذخیره شده پشت سدها، کمتر در مدار قرار گرفتند. در حال حاضر حدود 12 هزار مگاوات از برق کشور را نیروگاههای برق آبی تولید میکنند که بر اساس گزارشها حدود سه هزار مگاوات از این ظرفیت در تابستان سال گذشته از مدار خارج شد. در واقع بی آبی نیز در بر هم خوردن تراز برق تاثیر داشته است.
دشواری در تامین حاملهای انرژی
عمده برق کشور (حدود 90 درصد) توسط نیروگاههای حرارتی و با استفاده از حاملهای انرژی تولید میشود؛ به همین دلیل بخش قابل توجهی از برق، به تامین سوخت و حاملهای انرژی برای نیروگاهها بستگی دارد. در سال گذشته و بر اساس اظهار نظر مسئولان، در برخی از این نیروگاهها گاز و حاملهای انرژی برای تولید برق تامین نشده بود تا رقم ناترازی برق در کشور افزایش یابد.
مرکز پژوهشهای مجلس با انتشار گزارشی در سال 1403 اعلام کرد افزایش ناترازی گاز و کاهش ذخایر گازوئیل و نفت کوره نیروگاهها باعث شده تا دولت تصمیم به قطعی برق بگیرد.
سبقت مصرف از تولید برق
اگرچه ظرفیت اسمی برق کشور در سالهای اخیر افزایش چشمگیری نداشته است؛ اما همه چیز به تولید برنمیگردد و افزایش مصرف برق در سالهای اخیر هم روی دیگر سکه در بر هم خوردن تراز برق کشور است.
با شروع ماههای گرم سال، پیک مصرف برق به اوج خود میرسد که از جمله دلایل آن میتوان به استفاده از کولرهای آبی و گازی و سایر تجهیزات سرمایشی اشاره کرد. در ایران، حدود 20 میلیون کولر آبی وجود دارد که از نظر راندمان در وضعیت مطلوبی به سر نمیبرند. دولت برای کاهش برق این کولرها، طرح جایگزینی موتورهای کولرهای آبی را اجرایی کرده که میتواند مصرف برق این دستگاهها را تا 50 درصد کاهش دهد.
برقتو، یکی از متولیان اجرای طرح تعویض موتور کولر آبی در کشور است. شما با ثبت نام در بخش طرح تعویض موتور کولر و ارائه مدارک خود میتوانید موتور پر مصرف خود را با نسل جدید موتورهای BLDC جایگزین کنید.
راهکارهای تبدیل ناترازی به تراز برق
برای عبور از بحران ناترازی برق کشور و حذف این واژه از ادبیات کشور، راهکارهای مختلفی وجود دارد که به طور خلاصه عبارتانداز:
- افزایش نیروگاههای خورشیدی: یکی از راهکارهای سریع و مقرون به صرفه، احداث نیروگاههای تجدیدپذیر مانند نیروگاههای خورشیدی در کشور است. همچنین میتوان بخشی از این کار را به تولیدیها و صنایع سپرد تا برای تولید برق خود و جلوگیری از ضرر و زیان، برق را خودشان تولید کنند.
- اجرای کامل طرح تعویض موتور کولرهای آبی: طرح تعویض موتور کولرهای آبی با همکاری پلتفرمهایی مانند برقتو میتواند فاصله معنادار تولید و مصرف برق کشور را کاهش دهد.
- توجه به زیرساختهای انتقال: بخش از برق تولیدی کشور در فرایند انتقال تلف میشود که این موضوع مربوط به قدیمی بودن تجهیزات است. با توسعه زیرساختها میتوان به طور قابلتوجهی از هدررفت جلوگیری کرد.
- تشویق به سرمایهگذاری در صنعت برق کشور: صنعت برق کشور با ورود سرمایههای جدید میتواند جان تازه گرفته و در مسیر عبور از ناترازی قرار بگیرد. دولت با طرحهای تشویقی میتواند سرمایهگذاران را به حضور در این صنعت تشویق کند.
- افزایش تعرفههای برق: کارشناسان بر این باورند قیمت انرژی در کشورمان ارزان است و همین موضوع باعث شده تا مصرف بیرویه جای صرفهجویی را بگیرد؛ بنابراین، یکی دیگر از راهکارها افزایش تعرفه برق مخصوصا برای مشترکان پرمصرف است.
سخن پایانی
تراز برق نه تنها یک کلید واژه مهم بلکه بازتابی از نوع مدیریت میان تولید و مصرف برق است. بر اساس نظر کارشناسان و اظهارنظر سیاستمداران، بر هم خوردن تراز برق در کشور فقط به تولید محدود نمیشود و عواملی مانند زیرساختهای قدیمی، کاهش ذخیره آب در کشور، افزایش مصرف در سالهای اخیر نیز روی این مسئله تاثیرگذار بوده است. با این حال امید است با مدیریت درست و استفاده از ظرفیتهای مردمی برای احداث نیروگاههای خورشیدی، از این بحران نیز عبور کرد.
