بهمن 1404 وزارت نیرو بسته مشوقهای سرمایهگذاری برای ارتقاء توان عملی نیروگاههای حرارتی و نیروگاههای برق آبی موجود را ابلاغ کرد. بر اساس این مصوبه، سرمایهگذاران میتوانند تا ۸۵ درصد از برق تولیدی ناشی از افزایش ظرفیت را در بورس انرژی و با قیمت رقابتی به فروش برسانند.
به گزارش برقتو، با تشدید ناترازی انرژی در کشور و نیاز مبرم به افزایش ظرفیت تولید برق، وزارت نیرو با هدف استفاده بهینه از نیروگاههای موجود و جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی، بسته مشوقهای جدیدی را برای پروژههای ارتقاء توان نیروگاهها تدوین و ابلاغ کرده است. این سند که به امضای وزیر نیرو رسیده، گامی بلند در جهت اقتصادیسازی صنعت برق و ایجاد بازاری رقابتی برای تولیدکنندگان به شمار میرود.
ارتقاء توان نیروگاهی چیست و چه تفاوتی با احداث نیروگاه جدید دارد؟
ارتقاء توان نیروگاهی به معنای انجام مجموعهای از اقدامات فنی و مهندسی روی نیروگاههای حرارتی و نیروگاههای برق آبی موجود است که منجر به افزایش توان عملی آنها بدون نیاز به احداث واحد جدید میشود. برخلاف احداث نیروگاه تازه که نیازمند صرف زمان و سرمایه کلان است، پروژههای ارتقاء با هزینه کمتر و در بازه زمانی کوتاهتر، به افزایش تولید برق منجر میشوند.
انواع ارتقاء از نگاه فنی:
۱. ارتقاء حرارتی: شامل اقداماتی مانند بهینهسازی سیستم خنککاری، نصب مشعلهای کمکی در بویلرهای بازیاب، و بهبود راندمان احتراق در نیروگاههای حرارتی که مستقیماً بر افزایش توان خروجی اثر میگذارد.
۲. ارتقاء مکانیکی: ناشی از بازسازی یا تعویض قطعات اصلی مانند پرههای توربین، روتور ژنراتور، یا بهینهسازی توربینهای آبی در نیروگاههای برق آبی.
۳. ارتقاء کنترلی: شامل بهروزرسانی سیستمهای کنترل و ابزار دقیق، بهبود الگوریتمهای بهرهبرداری، و استفاده از سیستمهای پیشرفته پایش عملکرد.
۴.ارتقاء هیدرولیکی: در نیروگاههای برق آبی، بهبود سیستمهای پیشبینی جریان آب و مدیریت مخازن میتواند به عنوان نوعی ارتقاء محسوب شود.
مشوق اصلی: فروش ۸۵ درصدی در بورس انرژی
بر اساس بند ۲ سند ابلاغی، سرمایهگذارانی که پروژههای ارتقاء توان دائمی را در نیروگاههای حرارتی و نیروگاههای برق آبی در حال بهرهبرداری انجام میدهند، مجازند حداکثر ۸۵ درصد از برق تولیدی ناشی از ظرفیت جدید را در بورس انرژی و در تابلو برق آزاد عرضه کنند. مابقی (۱۵ درصد) باید در تابلو اول بورس یا بازار عمدهفروشی عرضه شود.
چرا بورس انرژی جذاب است؟
– قیمت رقابتی: برخلاف نرخهای تکلیفی و دولتی، قیمت در بورس انرژی بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا تعیین میشود.
– شفافیت: تمام معاملات در بستر بورس انرژی انجام شده و از شفافیت کامل برخوردار است.
– پایداری درآمد: فروش برق در بورس انرژی مشمول برنامههای مدیریت بار و محدودیتهای قطعی برق نبوده و به صنایع این اطمینان را میدهد که در تمام ساعات سال، برق پایدار با قیمت توافقی دریافت میکنند.
نکته مهم برای نیروگاههای برق آبی: این مشوق منوط به تأیید “شرکت مدیریت شبکه برق ایران” است.
سایر مشوقها و معافیتها
علاوه بر دسترسی به بورس انرژی، مشوقهای زیر نیز در سند پیشبینی شده است:
– معافیت از دریافت گواهی ظرفیت: برای آن بخش از ظرفیت ارتقاء که در بورس انرژی و در تابلو آزاد عرضه میشود، گواهی ظرفیت تعلق نمیگیرد. این بدان معناست که سرمایهگذار میتواند بدون نیاز به سپردهگذاری یا انتشار اوراق، مستقیماً برق را به فروش برساند.
– انتقالپذیری سهم فروش: سرمایهگذار فقط یک بار میتواند انتخاب کند که ظرفیت ارتقاء را به صورت گواهی ظرفیت بفروشد یا در بورس انرژی. این انتخاب در زمان اخذ تاییدیه فنی انجام میشود.
– عدم تعلق گواهی سوخت: به سرمایهگذاران مشمول این سند، گواهی سوخت موضوع ماده (۱۰) قانون تعلق نمیگیرد.
– پوشش ترکیبی منابع: اگر نیروگاه حرارتی یا نیروگاه برق آبی از منابع دیگری مانند ماده (۳) قانون یا منابع عمومی دولت استفاده کند، فقط به اندازه سرمایهگذاری غیردولتی انجامشده مشمول این مشوقها میشود.
تعهدات و الزامات سرمایهگذار در بورس انرژی
در مقابل این مشوقها، سرمایهگذار موظف به رعایت تعهداتی است:
۱. ارائه تضامین لازم: سرمایهگذار باید تضامین کافی برای ایفای تعهدات خود در بورس انرژی ارائه دهد. این تضامین بر اساس “مقررات حاکم بر تابلو آزاد” تعیین میشود.
۲. پایش عملکرد توسط مدیریت شبکه: شرکت مدیریت شبکه موظف است میزان اختلاف بین تولید واقعی و ظرفیت ارتقاءیافته را در بازههای فصلی پایش کند.
۳. جریمه در صورت عدم ایفای تعهد: اگر اختلاف تولید بیش از ۳۰٪ از کل ظرفیت ارتقاء باشد، نیروگاه حرارتی یا نیروگاه برق آبی از فروش برق در بورس انرژی محروم میشود. همچنین به اندازه میزان فروش انجامشده، مشمول کسر درآمد به عنوان خسارت خواهد شد.
۴. تعهدات در بخش غیرآزاد: ایفای تعهدات مربوط به بخشی از ظرفیت که در تابلو اول بورس انرژی یا بازار عمدهفروشی عرضه میشود، مطابق مقررات همان بازار انجام میپذیرد.
فرآیند اجرا و دریافت تاییدیه برای ورود به بورس انرژی
فرآیند بهرهمندی از این مشوقها به صورت مرحلهای و نظاممند است:
۱. تعیین ظرفیت اولیه (پیش از ارتقاء): ظرفیت عملی نیروگاه حرارتی توسط شرکت مادر تخصصی برق حرارتی و برای نیروگاه برق آبی توسط مدیریت شبکه بر اساس شیوهنامه شماره ۳۵۰/۱۱۱/۲۸ مورخ ۱۳۹۵/۱۲/۲۸ تعیین میشود.
۲. اجرای پروژه ارتقاء: سرمایهگذار اقدامات فنی مورد نظر را انجام میدهد.
۳. تاییدیه فنی و تعیین ظرفیت جدید: پس از اتمام پروژه، شرکتهای مذکور ظرفیت جدید را محاسبه و اعلام میکنند. در این مرحله، سرمایهگذار باید انتخاب کند که میخواهد از مشوق فروش در بورس انرژی استفاده کند یا خیر.
۴. ثبت در بورس و آغاز معاملات: پس از ابلاغ ظرفیت جدید، نیروگاه حرارتی یا نیروگاه برق آبی میتواند نسبت به ثبت سفارش فروش در بورس انرژی اقدام کند.
۵. پایش مستمر و اعمال جرائم احتمالی: عملکرد نیروگاه در هر فصل پایش شده و در صورت انحراف بیش از حد مجاز، محدودیتها اعمال میشود.
قوانین خاص انواع نیروگاهها در بورس انرژی
– نیروگاههای حرارتی: محاسبه ظرفیت ارتقاء بر اساس فرمولهای پیچیدهای انجام میشود که ضرایبی مانند دمای محیط، رطوبت، افت فشار و فرسودگی را در نظر میگیرد. مالک میتواند با بهبود این ضرایب (مثلاً نصب سیستم خنککاری)، توان را افزایش داده و سهم بیشتری در بورس انرژی به فروش برساند.
– نیروگاههای برق آبی: پس از تأیید مدیریت شبکه، مشمول همان مشوقها میشوند. ارتقاء در این نیروگاههای برق آبی معمولاً شامل بهینهسازی توربینها و تجهیزات هیدرومکانیکی است.
– نیروگاههای دارای محدودیت شبکه: در صورتی که شبکه امکان انتقال برق تولیدی را نداشته باشد، نیروگاه حرارتی یا نیروگاه برق آبی فقط مجاز به فروش برق به مشترکین در همان محدوده است.
راههای جبران تعهد و تسویه در صورت عدم تحقق ارتقاء
اگر نیروگاه حرارتی یا نیروگاه برق آبی نتواند به تعهدات خود در بورس انرژی عمل کند (کمتر از ظرفیت وعدهدادهشده تولید کند)، دو راه برای جبران دارد:
۱. سویه از طریق تولید اضافی در دورههای بعد: نیروگاه میتواند در ماههای بعدی با تولید مازاد، کمبود قبلی را جبران کند، اما این موضوع از جریمه عدم ایفای تعهد (که به صورت محرومیت از بورس انرژی اعمال میشود) جلوگیری نمیکند.
۲. تسویه از طریق خرید گواهی ظرفیت: اگر افت ظرفیت ناشی از ارتقاء در بلندمدت پایدار باشد (مثلاً به دلیل خرابی تجهیزات)، مالک موظف است با خرید گواهی ظرفیت از بورس انرژی، معادل افت را جبران کند. در غیر این صورت، پروانه بهرهبرداری او تمدید نخواهد شد.
رویه اعتراض و معافیت برای نکول ناشی از محدودیت شبکه
در مواردی که عدم تحقق ارتقاء یا کاهش تولید ناشی از دستور مدیریت شبکه یا محدودیتهای انتقال باشد، نیروگاه حرارتی یا نیروگاه برق آبی میتواند برای معافیت از جریمه اقدام کند:
۱. تهیه مدارک: جمعآوری مستندات و تأییدیه از شرکت مدیریت شبکه برق ایران مبنی بر وجود محدودیت.
۲. ارسال درخواست: ارائه درخواست کتبی به معاونت برق و انرژی وزارت نیرو همراه با مستندات.
۳. بررسی و تصمیمگیری: کارگروه تخصصی ظرف مدت معین درخواست را بررسی میکند.
۴. در صورت تایید: نیروگاه از جریمههای مربوط به عدم ایفای تعهد معاف میشود و سهم محدودیت شبکه در محاسبات ظرفیت مطمئن لحاظ میگردد.
مزایای حضور در بورس انرژی برای سرمایهگذاران
حضور در بورس انرژی و استفاده از تابلو آزاد مزایای متعددی برای مالکان نیروگاههای حرارتی و نیروگاههای برق آبی دارد:
– افزایش سودآوری: فروش برق با قیمت رقابتی در بورس انرژی نسبت به نرخهای تضمینی دولتی، حاشیه سود بالاتری دارد.
– نقدشوندگی بالا: معاملات در بورس انرژی به صورت منظم و با تسویه حساب سریع انجام میشود.
– امکان قراردادهای دوجانبه: در بورس انرژی، نیروگاهها میتوانند با صنایع بزرگ قراردادهای بلندمدت منعقد کنند و از ثبات درآمدی برخوردار شوند.
– کاهش ریسک نکول: شفافیت و مکانیزمهای نظارتی بورس انرژی، ریسک عدم پرداخت را به حداقل میرساند.
پیشنهاداتی برای سرمایهگذاران و مالکان نیروگاهها
۱. ارزیابی دقیق پتانسیل ارتقاء: قبل از هر اقدامی، با مشاوران فنی مجرب، میزان افزایش قابل دستیابی توان را با استفاده از فرمولهای معتبر محاسبه کنید. برآورد بیش از حد واقعیت، منجر به نکول و جریمه در بورس انرژی خواهد شد.
۲. انتخاب آگاهانه مسیر فروش: اگر به دنبال نقدینگی بالا و فروش تضمینی هستید، مسیر فروش در بورس انرژی (۸۵٪) را انتخاب کنید. اگر قصد دارید از بازار گواهی ظرفیت برای تأمین مالی بلندمدت استفاده کنید، گزینه دریافت گواهی مناسبتر است.
۳. برنامه نگهداری پیشگیرانه: پس از ارتقاء، با اجرای برنامه منظم تعمیرات و نگهداری، از پایداری ظرفیت جدید اطمینان حاصل کنید تا در پایشهای فصلی دچار افت محسوس نشوید.
۴. ایجاد ذخیره استراتژیک: اگر گواهی ظرفیت دریافت میکنید، بخشی از آن را به عنوان پشتوانه برای روزهای احتمالی کاهش تولید نگه دارید تا در صورت نیاز به جبران افت، دچار مشکل نشوید.
۵. هماهنگی مستمر با شبکه: با شرکت مدیریت شبکه و دیسپاچینگ منطقهای در ارتباط باشید تا از برنامههای آتی محدودیتها مطلع شده و تولید خود را با آن تطبیق دهید.
جمعبندی
ابلاغ این بسته مشوقی، یک تحول اساسی در اقتصاد نیروگاههای حرارتی و نیروگاههای برق آبی ایران ایجاد کرده است. با فراهم شدن امکان فروش ۸۵ درصدی برق ناشی از ارتقاء در بورس انرژی، سرمایهگذاری در بهینهسازی نیروگاههای موجود به صرفهترین و کمریسکترین گزینه برای افزایش تولید برق تبدیل شده است. با این حال، موفقیت در این مسیر مستلزم درک دقیق قوانین، برنامهریزی فنی صحیح و پایبندی به تعهدات است.
اگر به دنبال راهنمایی بیشتر برای اجرای پروژه ارتقاء نیروگاه خود یا بهرهمندی از مشوقهای جدید در بورس انرژی هستید، تیم تخصصی برقتو آماده ارائه مشاوره رایگان و همراهی گامبهگام شما در این مسیر است. برای دریافت مشاوره و اطلاع از جزئیات بیشتر، همین حالا با کارشناسان ما تماس بگیرید.
