ساعات اوج بار چیست و چطور مصرف انرژی را در این بازه کنترل کنیم؟

ساعات اوج بار به بازه‌های زمانی گفته می‌شود که مصرف برق به بالاترین سطح خود در شبانه‌روز می‌رسد و همین موضوع مستقیما هزینه انرژی مصرفی را افزایش می‌دهد. بسیاری از واحدهای صنعتی بدون آگاهی دقیق از این ساعات، تصمیماتی می‌گیرند که منجر به افزایش هزینه و کاهش بهره‌وری می‌شود. شناخت مفهوم ساعات اوج بار و یادگیری روش‌های مدیریت آن، می‌تواند نقطه شروعی برای کنترل هزینه‌ها و مصرف هوشمندانه انرژی باشد. در این مقاله، برقتو به عنوان پلتفرم پیشرو در مشاوره انرژی، شما را با ساعات اوج بار و تاثیرات آن‌ها بر هزینه‌های نهایی قبض برق آشنا می‌کند.

ساعات اوج بار چیست؟

ساعات اوج بار به بازه‌هایی از شبانه‌روز گفته می‌شود که تقاضای مصرف برق در شبکه به بالاترین سطح می‌رسد و فشار بیشتری به زیرساخت‌های تولید و توزیع وارد می‌شود. این ساعات در فصول مختلف متفاوت بوده و بسته به شرایط آب و هوایی، دچار تغییرات می‌شوند. در ساعات ظهر فصول گرم، مصرف برق به بالاترین حد خود رسیده و مشکل ناترازی انرژی، به شکل قطعی برق خود را نشان می‌دهد. این موضوع در روزهای سرد سال نیز به همین شکل برقرار است و وزارت نیرو برای مدیریت ناترازی، اقدام به قطع برق در مناطق گرم‌تر می‌کند. 

وقوع اوج بار نتیجه هم‌زمانی مصرف بالا، محدودیت تولید و شرایط اقلیمی است. در این بازه‌ها، ضریب محاسبه هزینه برق برای صنایع افزایش می‌یابد و مصرف هر کیلووات ساعت برق با نرخ بالاتری محاسبه می‌شود؛ موضوعی که مستقیما بر هزینه نهایی انرژی تاثیر می‌گذارد. بیایید نگاه دقیق‌تری به مفهوم اوج بار داشته باشیم.

اوج بار چرا و چگونه اتفاق می‌افتد؟

اوج بار زمانی اتفاق می‌افتد که الگوی مصرف برق در یک بازه زمانی کوتاه، از ظرفیت متعارف شبکه فراتر رفته و توازن میان تولید و مصرف به صورت موقت به هم می‌خورد. این پدیده صرفا نتیجه مصرف بالا نیست؛ بلکه نتیجه هم‌زمانی نیازهای مصرفی صنایع، شرایط آب و هوایی، محدودیت‌های فنی شبکه برق و البته هم‌زمان شدن مصرف انرژی در مناطق مسکونی و صنعتی-تجاری است. 

در بسیاری از واحدهای صنعتی، فعالیت‌های پرمصرف در ساعاتی انجام می‌شوند که دیگر مشترکان نیز در اوج مصرف انرژی قرار دارند و این موضوع، باعث ایجاد یک فشار ناگهانی به شبکه برق می‌شود. از سوی دیگر، انعطاف‌پذیری محدود در تولید برق و زمان‌بر بودن راه‌اندازی نیروگاه‌های جدید، پاسخ سریع به این افزایش تقاضا را غیرممکن می‌کند. به همین دلیل، اوج بار به یکی از چالش‌های اصلی مدیریت انرژی تبدیل شده و نیازمند برنامه‌ریزی و کنترل مصرف است.

اما به صورت کلی، علت بروز ساعات اوج بار شامل موارد زیر می‌شود: 

• فعالیت تجهیزات پرمصرف صنایع در ساعات کاری
• تمرکز ساعات کاری در بازه‌های مشابه
• شرایط اقلیمی و دما
• محدودیت در افزایش ظرفیت تولید 
• بهره‌وری پایین بسیاری از نیروگاه‌ها
• الگوهای نادرست مصرف
• تلفات 15 الی 20 درصد انرژی در شبکه برق

ساعات اوج بار در ایران

ساعات اوج مصرف برق در فصول مختلف سال متفاوت است. در تابستان و روزهای گرم، معمولا شبکه برق در بحرانی‌ترین وضعیت خود قرار می‌گیرد. در تابستان، ساعات اوج بار روز طی ساعت 12 الی 18 رخ می‌دهد و ساعات اوج بار شب، ساعات 19 تا 23 را شامل می‌شود. این موضوع ناشی از استفاده هم‌زمان از تجهیزات سرمایشی، روشنایی و البته دمای هوا است.

در زمستان، اوج بار بین ساعات 17 تا 21 و همزمان با تاریک شدن و کاهش دمای هوا رخ می‌دهد. در این ساعات علاوه بر تجهیزات روشنایی، تجهیزات گرمایشی برقی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

چرا مدیریت مصرف در اوج بار مهم است؟

مدیریت ساعات اوج بار یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کنترل هزینه انرژی است. در ساعات اوج بار، مصرف برق با ضریب بالاتری محاسبه می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود هزینه نهایی انرژی، حتی با مصرف ثابت، افزایش پیدا کند. به همین دلیل، شناخت این ساعات و تنظیم مصرف، نقش مستقیمی در کاهش هزینه‌ها دارد. از مهم‌ترین دلایل توجه به اوج بار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 

• کاهش هزینه مستقیم برق
• جلوگیری از اعمال محدودیت مصرف
• کاهش ریسک قطعی برق
• شانس رایگان شدن قبض برق در صورت مصرف معادل نصف الگوی مصرف (در مناطق گرمسیری)
• کاهش فشار بر شبکه برق و بروز نوسانات ولتاژ

مدیریت ساعات اوج بار برای صنایع

مدیریت ساعات اوج مصرف برای هر واحد صنعتی، اقدامی استراتژیک و حیاتی جهت کنترل هزینه‌های عملیاتی و تضمین تداوم تولید است. این موضوع ارتباط مستقیمی با ثبات مالی و پایداری شبکه دارد. 

در زمان اوج بار، نرخ تعرفه برق افزایش یافته و با ضریب 2.5 محاسبه می‌شود. این یعنی اگر یک واحد صنعتی در ساعات اوج بار چیزی حدود 200 کیلووات برق مصرف کند؛ هزینه 2.5 برابری نسبت به مصرف در ساعات میان باری پرداخت می‌کند. بنابراین، مصرف انرژی بدون برنامه‌ریزی قبلی، می‌تواند باعث افزایش قابل‌توجه هزینه‌های برق شما شود. همچنین، تراکم بالای مصرف در شبکه سراسری در ساعات اوج، ریسک مشکلاتی مانند اعمال محدودیت‌های ناگهانی در مصرف، افت ولتاژ و حتی توقف اضطراری تجهیزات حساس را بالا می‌برد.

برای حل این چالش، صنایع باید بر انتقال بار (Load Shifting) و بهینه سازی مصرف برق (ممیزی انرژی) تمرکز کنند. ممیزی انرژی با شناسایی دقیق فرایندهایی که بیشترین برق را مصرف می‌کنند؛ آغاز می‌شود. سپس، زمان انجام این فرایندها باید به ساعات غیر اوج (کم بار) که تعرفه پایین‌تری دارند، منتقل شود. با این روش، شما می‌توانید بدون نیاز به کاهش کلی ظرفیت تولید، هزینه‌های انرژی را به شکل موثری مدیریت کنید.

مدیریت ساعات اوج بار برای مشترکان خانگی

مدیریت زمان استفاده از برق برای مشترکین خانگی، راهکاری آسان و موثر برای کاهش چشمگیر مبلغ قبض برق و در عین حال، مشارکت در پایداری شبکه برق است.

استفاده هم‌زمان از لوازم پرمصرف در هر خانه (که عامل اصلی اوج بار است)، موجب افزایش هزینه‌ها و فشار بیشتر بر روی زیرساخت‌های برق می‌شود. خروجی این فشار ممکن است به صورت خرابی در شبکه، بروز نوسانات برق و در بدترین حالت، خاموش‌های برنامه‌ریزی شده برای جبران ناترازی برق، خودش را نشان دهد. 

راهکار ساده است؛ با یک برنامه‌ریزی کوچک، استفاده از وسایل پرمصرف خود را به ساعات کم باری یا حتی ساعات میان باری منتقل کنید. وسایلی مانند ماشین لباسشویی، ظرفشویی، جاروبرقی و اتو را به ساعات دیرتر شب یا اوایل روز موکول کنید. این تغییر کوچک، هیچ تاثیری بر سطح رفاه شما ندارد؛ اما بهینه‌سازی قابل‌توجهی در مصرف برق ایجاد می‌کند. اگر بتوانید استفاده از تجهیزات پرمصرف را به ساعات کم باری منتقل کنید، هزینه برق مصرفی شما با ضریب 0.5 محاسبه می‌شود؛ یعنی نصف قیمت عادی! در نتیجه با انجام این کار ساده، هزینه قبض برق خود را کاهش می‌دهید.

سخن پایانی

ساعات اوج بار یکی از عوامل تاثیرگذار بر هزینه برق و پایداری شبکه انرژی است که بی‌توجهی به آن می‌تواند منجر به افزایش هزینه‌ها و اختلال در مصرف شود. شناخت دقیق بازه‌های اوج بار، دلایل شکل‌گیری آن و پیامدهای اقتصادی و فنی، به صنایع و مشترکان کمک می‌کند؛ تصمیم‌های آگاهانه‌تری در مدیریت انرژی بگیرند. مدیریت مصرف در این ساعات، با جابه‌جایی فعالیت‌های پرمصرف، زمان‌بندی صحیح تجهیزات و اصلاح الگوی مصرف، امکان کاهش هزینه و افزایش بهره‌وری را فراهم می‌کند. این رویکرد به صرفه‌جویی اقتصادی منجر می‌شود و نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه برق و افزایش پایداری تامین انرژی در مقیاس کشور دارد.

سامانه آنلاین برقتو با ارائه خدمات بهینه‌سازی مصرف برق، به کسب و کارهای صنعتی، اداری، مسکونی و مشترکین با مصرف بالای 30 کیلووات بر ساعت، کمک می‌کند تا انرژی موردنیاز خود را با قیمت مناسب، پایداری و بهره‌وری بالا تهیه کنند.

سوالات متداول