خرداد 1405 یادداشت | ساسان سیفی، نایبرئیس هیئتمدیره برقتو
با ابلاغ آییننامه اجرایی بند «ب» ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم توسعه، بازار برق ایران وارد مرحلهای جدید شده است؛ مرحلهای که در آن بخش بزرگی از مشترکان برق کشور دیگر صرفاً مصرفکننده انرژی نخواهند بود، بلکه باید درباره نحوه تامین برق مصرفی، مدیریت هزینههای انرژی و انتخاب مسیر خرید برق تصمیمگیری کنند.
بر اساس این آییننامه، مشترکان دارای قدرت قراردادی ۱۵۰ کیلووات و بالاتر موظف هستند برق موردنیاز خود را از طریق بورس انرژی یا شرکتهای خردهفروش دارای مجوز تامین کنند و در مراحل بعدی، دامنه اجرای قانون به مشترکان ۳۰ کیلووات و بالاتر نیز گسترش خواهد یافت.
خرید برق مشترکین بالای 150 کیلووات
در نگاه اول ممکن است این تغییر صرفاً یک الزام قانونی به نظر برسد، اما واقعیت آن است که اجرای این آییننامه یکی از مهمترین تحولات ساختاری بازار برق کشور در سالهای اخیر محسوب میشود؛ تحولی که میتواند شیوه خرید و فروش برق، مدیریت مصرف و حتی مدل سرمایهگذاری در صنعت انرژی را متحول کند.
چرا آییننامه بند «ب» ماده ۴۳ اهمیت دارد؟
صنعت برق ایران سالهاست با چالشهایی نظیر رشد مصرف، محدودیت منابع مالی، کاهش جذابیت سرمایهگذاری و ناترازی تولید و مصرف روبهرو است. در چنین شرایطی، توسعه سازوکارهای رقابتی و بازارمحور به یکی از ضرورتهای اجتنابناپذیر صنعت برق تبدیل شده است.
هدف اصلی این آییننامه آن است که بخشی از معاملات برق از مدل سنتی و یارانهای فاصله گرفته و در بستری شفافتر و رقابتیتر انجام شود. تجربه بسیاری از کشورهای توسعهیافته نیز نشان میدهد که افزایش نقش بازار در بخش انرژی، به بهبود بهرهوری، شفافیت بیشتر و تخصیص بهینه منابع منجر میشود.
از این منظر، اجرای بند «ب» ماده ۴۳ صرفاً یک تکلیف اداری نیست؛ بلکه بخشی از مسیر اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق کشور به شمار میرود.
مدیریت هزینه برق به یک موضوع راهبردی تبدیل میشود!
یکی از مهمترین پیامدهای اجرای این آییننامه آن است که هزینه برق برای بسیاری از بنگاههای اقتصادی از یک هزینه ثابت و قابل پیشبینی، به یک متغیر مدیریتی تبدیل خواهد شد.
صنایع، شهرکهای صنعتی، مجتمعهای تجاری و اداری،دانشگاهها، مراکز داده و بسیاری از مشترکان بزرگ ناچار خواهند بود برای تامین برق خود تصمیمگیری فعالانهتری داشته باشند.
در سالهای گذشته، بخش قابل توجهی از مدیران کمتر درگیر انتخاب روش تامین برق بودند؛ اما در شرایط جدید، شناخت بازار برق، تحلیل هزینهها و انتخاب بهترین ابزار تامین انرژی میتواند مستقیماً بر هزینههای عملیاتی و رقابتپذیری کسبوکارها اثر بگذارد.
ابزارهای جدید بازار برق را بشناسیم!
بازار برق ایران طی سالهای اخیر ابزارهای متنوعی را برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان توسعه داده است.
ابزارهای معاملاتی بورس انرژی و سایر ابزارهای معاملاتی راحتتر مانند خرده فروشی برق، بخشی از سازوکارهایی هستند که نقش آنها در سالهای آینده پررنگتر خواهد شد. شرکتهای خرده فروش برق مانند برقتو میتوانند با ارائه خدمات مشاوره، مدیریت قراردادها و انتخاب راهکارهای متناسب با نیاز هر مشترک، فرایند تامین برق را برای مصرفکنندگان سادهتر و کارآمدتر کنند.
برای بسیاری از مشترکان بزرگ، آشنایی با این مفاهیم دیگر یک مزیت رقابتی نیست؛ بلکه به یک ضرورت مدیریتی تبدیل شده است. تصمیمگیری صحیح در این حوزه میتواند علاوه بر کاهش ریسک تامین برق، به مدیریت بهتر هزینههای انرژی نیز کمک کند.
بزرگترین چالش؛ فاصله میان قانون و آگاهی
با وجود اهمیت این آییننامه، تجربه ماههای اخیر نشان میدهد که هنوز بخش قابلتوجهی از مشمولان قانون شناخت دقیقی از الزامات آن ندارند.
در جلسات متعددی که با مدیران صنایع، مجتمعهای تجاری و فعالان اقتصادی برگزار شده، پرسشهای مشابهی بارها تکرار شده است:
- آیا مجموعه ما مشمول این قانون است؟
- مهلت قانونی اقدام چه زمانی است؟
- در صورت عدم اقدام چه تبعاتی وجود دارد؟
- بهترین روش تامین برق برای مجموعه ما چیست؟
فراوانی این پرسشها نشان میدهد که شکاف قابلتوجهی میان تصویب مقررات و آگاهی ذینفعان وجود دارد؛ موضوعی که میتواند فرایند اجرای قانون را با چالش مواجه کند.
نقش خردهفروشان برق در بازار جدید
در ساختار جدید بازار برق، شرکتهای خردهفروش دارای مجوز مانند برقتو میتوانند نقش مهمی در تسهیل فرایند تامین برق ایفا کنند.
بسیاری از مدیران بنگاههای اقتصادی نه فرصت ورود مستقیم به بورس انرژی را دارند و نه تمایل دارند درگیر پیچیدگیهای اجرایی این بازار شوند. خرده فروشان برق میتوانند با تجمیع خدمات، مدیریت قراردادها، مشاوره تخصصی و ارائه راهکارهای متناسب با نیاز هر مشترک، فرآیند تامین برق را سادهتر و کارآمدتر کنند.
در واقع، نقش این شرکتها تنها فروش برق نیست؛ بلکه کمک به مدیریت انرژی و کاهش ریسکهای ناشی از تغییرات بازار برق است.
آغاز یک تغییر بلندمدت
آنچه امروز در صنعت برق ایران در حال وقوع است، صرفاً اجرای یک آییننامه جدید نیست؛ بلکه آغاز تغییر تدریجی مدل تامین برق در کشور است.
همانگونه که طی سالهای گذشته بازارهای مالی، مخابرات و بسیاری از صنایع دیگر به سمت سازوکارهای رقابتیتر حرکت کردهاند، صنعت برق نیز در حال ورود به مرحلهای جدید از بلوغ بازار است.
مدیرانی که از امروز برای شناخت این تغییرات، ارزیابی گزینههای پیشرو و تدوین راهبرد تامین انرژی سازمان خود برنامهریزی کنند، در سالهای آینده آمادگی بیشتری برای مواجهه با تحولات بازار برق خواهند داشت.
در نهایت، موفقیت این آییننامه نه صرفاً به متن قانون، بلکه به میزان آگاهی، آمادگی و مشارکت فعال مصرفکنندگان، تولیدکنندگان و بازیگران بازار برق وابسته است. هرچه این شناخت عمیقتر و تصمیمگیریها آگاهانهتر باشد، اجرای قانون نیز با موفقیت بیشتری همراه خواهد شد و زمینه شکلگیری بازاری شفافتر، رقابتیتر و پایدارتر در صنعت برق کشور فراهم میشود.
