اردیبهشت 1405 دولت آیین نامه اجرایی بند (ب) ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم را ابلاغ کرد که بر اساس آن، خرید برق از بورس انرژی برای گروه مشخصی از مشترکان الزامی شده است. مشترکان با قدرت قراردادی ۱۵۰ کیلووات و بالاتر، از دو ماه پس از ابلاغ، موظفند برق مورد نیاز خود را از طریق بورس انرژی یا شرکتهای خرده فروش برق دارای مجوز تامین کنند. همچنین یک سال پس از ابلاغ، این الزام به مشترکان ۳۰ کیلووات و بالاتر تعمیم مییابد. این مصوبه که با همکاری وزارت نیرو، نفت، اقتصاد و سازمان برنامه و بودجه تهیه شده، گامی اساسی برای شفافسازی، حذف یارانه پنهان و ایجاد بازار رقابتی برق در ایران است. در این گزارش، جزئیات مهلتها، استثناها و تعاریف جدید مانند تابلو برق آزاد، سبز و گواهی ظرفیت را میخوانید.
مشترکان ۱۵۰ کیلووات و بیشتر؛ دو ماه مهلت
ماده ۲ آیین نامه جدید به صراحت تعیین کرده است: تمامی مشترکین با قدرت قراردادی ۱۵۰ کیلووات و بیشتر، حداکثر ظرف دو ماه پس از ابلاغ، باید برق خود را از بورس انرژی یا خردهفروشان مجاز تهیه کنند. این دسته شامل صنایع متوسط و بزرگ میشود. همچنین یک سال پس از ابلاغ، دامنه شمول به مشترکین ۳۰ کیلووات و بیشتر گسترش مییابد. مشترکین زیر ۳۰ کیلووات (دستگاههای خانگی، مغازههای کوچک) الزامی ندارند؛ اما میتوانند در صورت تمایل از خردهفروشها خرید کنند.
برق این مشترکان تا سقف «مصرف مجاز» از تابلوی اول بورس تامین میشود و مازاد بر آن باید از تابلوهای «برق آزاد» یا «برق سبز» و یا گواهیهای تجدیدپذیر و صرفهجویی خریداری گردد. سقف مصرف مجاز ماهانه توسط کارگروه مشترک وزارت نیرو و اقتصاد تعیین و اولویت با نیروگاههای پربازده در ساعات اوج بار است.
تعداد مشترکان قابل حضور در بورس انرژی ۹۴ برابر شد
بر اساس دستورالعمل جدید وزارت نیرو (مهرماه ۱۴۰۳) و در راستای اجرای این آییننامه، تعداد مشترکانی که امکان خرید برق از بورس انرژی را دارند، از حدود ۸,۵۰۰ مشترک به حدود ۸۰۰ هزار مشترک افزایش یافته است. این جهش ۹۴ برابری به معنای ورود کسبوکارهای کوچک و متوسط، مجتمعهای تجاری، اداری، بیمارستانها، دانشگاهها و حتی مجتمعهای مسکونی بزرگ به بازار رقابتی برق است. این گروهها اکنون میتوانند با انتخاب خردهفروش مجاز (مانند برقتو)، برق خود را با قیمت شفاف و بدون نگرانی از خاموشی تأمین کنند.
تابلوهای برق آزاد و سبز؛ ضامن پایایی برق صنایع
یکی از مهمترین نوآوریهای این آیین نامه، تعریف رسمی «تابلوی برق آزاد» و «تابلوی برق سبز» در بورس انرژی است. برقی که از این دو تابلو خریداری شود، حتی در دورههای ناترازی شبکه (مانند گرمای شدید یا محدودیت سوخت) مشمول قطع و محدودیت نخواهد شد. این مزیت ویژه برای صنایع حساس، بیمارستانها و مراکز داده، انگیزه مضاعفی برای حرکت به سمت معاملات بورسی و انرژی پاک ایجاد میکند.
گواهی برق تجدیدپذیر و گواهی صرفهجویی نیز به عنوان ابزارهای مالی قابل معامله در بورس تعریف شدهاند. برق متعلق به این گواهیها نیز از شمول مدیریت مصرف خارج است؛ بنابراین صنایع با خرید این گواهیها، هم نیاز قانونی خود را تامین میکنند و هم از قطعی برق در زمان اوج مصرف در امان میمانند.
گواهی ظرفیت؛ شرط دریافت انشعاب جدید
ماده ۶ آیین نامه، تحولی بنیادین در فرآیند صدور انشعاب ایجاد کرده است. از این پس، هر متقاضی جدید برق یا مشترکی که بخواهد ظرفیت قراردادی خود را افزایش دهد، موظف است ابتدا گواهی ظرفیت را از بورس انرژی خریداری و ارائه کند. برای مشترکین بالای یک مگاوات، خرید مستقیم توسط خود متقاضی و برای زیر یک مگاوات توسط شرکت توزیع انجام میشود.
دارا بودن گواهی ظرفیت، شرکت توزیع را مکلف میکند که برق مشترک را تا سقف آن گواهی، بدون هیچ محدودیتی تحویل دهد. مازاد بر ظرفیت خریداری شده فقط از طریق تابلوهای آزاد، سبز یا گواهیهای صرفهجویی قابل تامین است. همچنین مشترکین قدیمی که پیش از این آیین نامه گواهی ظرفیت دارند؛ بر اساس مصرف سال ۱۴۰۴ برق خود را دریافت میکنند و با خرید گواهی جدید میتوانند از برنامههای مدیریت مصرف خارج شوند.
شفافیت هزینهها؛ تفکیک یارانه پنهان در قبض
طبق ماده ۳، شرکت توانیر موظف است ظرف دو ماه، سازوکاری طراحی کند که در قبض تمام مشترکین، هزینهها به سه ردیف مجزا نمایش داده شود: «هزینه خرید برق»، «خدمات شبکه توزیع و انتقال» و «مابهالتفاوت اجرای مقررات یارانه مشترکین یارانهای». این شفافیت به مشترکان صنعتی و تجاری امکان میدهد بدانند چه میزان یارانه پنهان دریافت میکنند و سهرم خدمات شبکه چقدر است.
تسویه حساب تمام این ردیفها یک روزه و واریز مستقیم به حساب شرکتهای توزیع، انتقال و توانیر انجام میشود. همچنین وزارت اقتصاد موظف شده از طریق سامانه بورس و اتاق پایاپای، هزینههای ثابت (خدمات شبکه، سوخت، عوارض، مالیات) را هنگام معامله از مشترک یا خردهفروش دریافت و به حساب ذینفعان واریز کند.
نیروگاهها و خردهفروشان؛ نقشهای جدید در بازار
در سمت عرضه، تبصره ۶ ماده ۲ تصریح میکند: نیروگاهها موظفند برق تولیدی خود را پیش از دوره تحویل، صرفاً از طریق بورس یا بازار عمدهفروشی عرضه کنند. هرگونه بستر معاملاتی خارج از بورس ممنوع است (تبصره ۷). این اجباری شدن عرضه در بورس، به یکپارچگی و کشف قیمت واقعی برق کمک میکند.
خردهفروشان برق (اشخاص حقوقی دارای پروانه از وزارت نیرو) میتوانند برق را از بورس خریداری و به مشترکان نهایی بفروشند. آنها نقش کلیدی در تجمیع تقاضا، کاهش ریسک و دسترسی گروههای کوچکتر به بازار بورس دارند. مشترکان زیر ۳۰ کیلووات نیز میتوانند از طریق همین خردهفروشان در مزایای بورس شریک شوند.
گواهی ظرفیت چیست و چه کاربردی دارد؟
گواهی ظرفیت سندی قابل معامله در بورس انرژی است که نشاندهنده حق استفاده از ظرفیت شبکه برای تحویل برق به میزان معین (کیلووات) در دوره مشخص میباشد. نیروگاهها با عرضه این گواهی، متعهد میشوند برق متناظر را در تابلو اول یا بازار عمدهفروشی عرضه کنند. خرید گواهی ظرفیت برای هر انشعاب جدید یا افزایش ظرفیت، الزامی شده است. نرخ جبران خسارت در صورت عدم ایفای تعهد، برابر ۱.۴ برابر متوسط نرخ تابلو در همان دوره مصرف تعیین شده است.
این آیین نامه از اردیبهشت ۱۴۰۵ لازمالاجراست و صنایع، سرمایهگذاران و فعالان بازار برق باید خود را با الزامات جدید آن تطبیق دهند. مشاوران برقتو آماده ارائه تحلیل و راهکار برای انطباق با این مقررات هستند.
خدمات برقتو در مسیر اجرای آییننامه جدید
برقتو به عنوان یکی از نخستین شرکتهای خردهفروش برق دارای مجوز رسمی از وزارت نیرو، با تکیه بر مفاد این آییننامه، خدمات تخصصی خود را به صنایع، مشترکان پرمصرف و نیروگاهها ارائه میدهد. انعقاد قراردادهای دوجانبه بلندمدت (PPA)، تأمین برق پایدار از تابلوهای آزاد و سبز (معاف از قطعی)، مشاوره و خرید گواهی ظرفیت برای انشعابات جدید، و تسویه گواهیهای صرفهجویی و REC از جمله خدماتی است که برقتو میتواند برای مشترکان بالای ۳۰ کیلووات انجام دهد. در سمت عرضه نیز برقتو با عقد قرارداد خرید تضمینی برق از نیروگاههای حرارتی و تجدیدپذیر و ارائه خدمات مشاوره برای عرضه گواهی ظرفیت در بورس، نقش فعالی در تحقق بازار رقابتی برق ایفا میکند. هدف ما کمک به شما برای گذر آسان از الزامات قانونی، کاهش هزینه انرژی و دستیابی به برق بدون خاموشی است.
