نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی در ۱۴۰۵؛ جدول نرخ‌ها و آنچه قرارداد به شما نمی‌گوید

نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵ برای نیروگاه‌های ۲۰۰ کیلووات و کمتر به ۵۸٬۵۴۰ ریال بر کیلووات‌ساعت رسیده است؛ همین پله در صورت داشتن ذخیره‌ساز باتری ۹۱٬۱۶۹ ریال و پله بیش از ۲۰۰ کیلووات تا یک مگاوات ۴۶٬۳۸۶ ریال قیمت‌گذاری شده است. این ارقام نسبت به مصوبه پیشین جهش قابل‌توجهی داشته‌اند، اما نرخ نوشته‌شده در صدر قرارداد با پولی که در پایان سال به حساب سرمایه‌گذار می‌نشیند یکی نیست. ضریب کاهشی دهه دوم قرارداد، مهلت بهره‌برداری تجاری و وابستگی زمان پرداخت به بودجه، سه عاملی هستند که مدل مالی پروژه را تعیین می‌کنند.

نرخ خرید تضمینی برق چیست و چه کسی آن را تعیین می‌کند؟

نرخ خرید تضمینی برق، قیمتی است که دولت متعهد می‌شود بابت هر کیلووات‌ساعت برق تولیدی یک نیروگاه تجدیدپذیر غیردولتی، برای یک دوره بلندمدت بپردازد. منطق این ابزار ساده است: سرمایه‌گذار نیروگاه خورشیدی با هزینه اولیه سنگین و بازگشت چندساله روبه‌روست و اگر قیمت فروش برق او به نوسان روزانه بازار گره بخورد، تامین مالی پروژه عملاً ناممکن می‌شود. قیمت تضمینی این ریسک را حذف می‌کند. در ایران، مبنای قانونی این سازوکار ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی است. بر همین اساس، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) به نمایندگی از وزارت نیرو با تولیدکنندگان غیردولتی قرارداد بیست‌ساله منعقد می‌کند و برق نیروگاه را با نرخ پایه ابلاغی می‌خرد. ابلاغ خود نرخ اما با وزیر نیروست و ساتبا مجری آن است.

نکته‌ای که باید از همین ابتدا روشن باشد این است که نرخ خرید تضمینی برق وابسته به بازار برق سبز نیست؛ یک قیمت سیاستی است. سیاست‌گذار آن را طوری تنظیم می‌کند که سرمایه‌گذاری در فناوری هدف، جذاب شود. مدیرکل دفتر برنامه و بودجه ساتبا در توضیح ابلاغیه پیشین تصریح کرده بود که نرخ‌ها با هدف ایجاد حداقل نرخ بازده داخلی ۳۰ درصد تنظیم شده‌اند. این یعنی عدد جدول، خروجی یک مدل مالی است نه نتیجه عرضه و تقاضا.

جدول نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵

بر اساس مصوبه وزارت نیرو برای سال ۱۴۰۵، نرخ پایه خرید تضمینی برق از نیروگاه‌های خورشیدی به تفکیک ظرفیت و وجود ذخیره‌ساز تعیین شده است:

دو عدد در این جدول بیش از بقیه حرف برای گفتن دارند. نرخ پله زیر ۲۰۰ کیلووات نسبت به مصوبه پیشین که ۳۸٬۲۰۰ ریال بود، حدود ۵۳ درصد رشد کرده است. اختلاف نرخ نیروگاه دارای ذخیره‌ساز با نیروگاه ساده هم حدود ۵۶ درصد است. این شکاف در نرخ خرید تضمینی برق تصادفی نیست و پیام سیاست‌گذار را صریح می‌گوید: برقی که بتوان زمان تحویل آن را کنترل کرد و در ساعات اوج مصرف به شبکه داد، برای شبکه‌ای که با ناترازی برق دست‌وپنجه نرم می‌کند ارزش به‌مراتب بیشتری دارد.

نکته‌ای که در جدول دیده نمی‌شود، محدودیت ظرفیت است. نیروگاهی که روی یک انشعاب موجود احداث می‌شود، طبق ضوابط ابلاغی حداکثر تا دو برابر ظرفیت انشعاب و تا سقف ۴۰۰ کیلووات برای خورشیدی و یک مگاوات برای بادی مشمول نرخ جدول است. اگر ظرفیت طراحی‌شده از این سقف بگذرد، قواعد دیگری حاکم می‌شود.

نرخ‌های ویژه و ضرایب تشویقی

مصوبه چند استثنای قیمتی هم دارد که برای پروژه‌های خاص تفاوت جدی ایجاد می‌کند:

• نیروگاه‌های خورشیدی طرح حمایت از اقشار کم‌درآمد به ازای هر مددجو و سامانه‌های احداث‌شده توسط خیرین در مدارس و موسسات آموزشی، با ضریب ۱٫۲ برابر نرخ پله نخست خریداری می‌شوند
• نرخ پایه خرید تضمینی برق از فناوری‌های زیست‌توده در استان‌های ساحلی و کلان‌شهرها به منظور رفع مشکلات زیست‌محیطی، دو برابر تعیین می‌شود
• در صورت بهره‌مندی سرمایه‌گذار از کمک‌های بلاعوض دولتی در احداث نیروگاه، تعرفه خرید تضمینی برق آن پروژه کاهش می‌یابد

ضریب ۱٫۲ در عمل نرخ پله نخست را به حدود ۷۰٬۲۴۸ ریال بر کیلووات‌ساعت می‌رساند. برای پروژه‌های مشارکت اجتماعی و خیریه، همین تفاوت می‌تواند توجیه اقتصادی طرح را از منفی به مثبت ببرد.

نرخ خرید تضمینی برق برای سایر فناوری‌های تجدیدپذیر

مصوبه ۱۴۰۵ فقط به خورشیدی محدود نیست. وزیر نیرو ضوابط و نرخ خرید تضمینی برق از نیروگاه‌های خورشیدی، بادی، زیست‌توده، برقابی کوچک، توربین انبساطی و بازیافت تلفات حرارتی در فرایندهای صنعتی را تا ظرفیت حداکثر ده مگاوات ابلاغ کرده است. در ابلاغیه پیشین، رشد نرخ بادی حتی از خورشیدی هم بیشتر بود و حدود ۸۵ درصد گزارش شد.

دو فناوری آخر برای صنایع اهمیت ویژه دارند. توربین انبساطی و بازیافت تلفات حرارتی، برق را از انرژی‌ای تولید می‌کنند که در فرایند صنعتی موجود در حال هدررفت است؛ یعنی سرمایه‌گذاری روی چیزی که کارخانه همین حالا دارد دور می‌ریزد. جزییات دامنه فناوری‌های مشمول در گزارش تعیین نرخ خرید تضمینی برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر آمده است.

خرید تضمینی برق نیروگاه های برق آبی

تعرفه خرید برق زیست توده و پسماند

نرخ خرید برق توربین انبساطی

نیروگاه های توربین انبساطی مشمول اعمال ضرایب کاهش نرخ خرید در رقم نهایی صورت حساب در ابتدای سال های هشتم، دوازدهم و شانزدهم هستند. این ضریب ۲۰ درصد است.

بازیافت تلفات حرارتی و قیمت خرید برق

این نرخ‌ها بر چه مبنایی تعیین و در طول قرارداد تعدیل می‌شوند؟

نرخ خرید تضمینی برق در طول بیست سال قرارداد ثابت نمی‌ماند و مطابق تبصره ۳ ماده ۳ مصوبه شورای اقتصاد مشمول تعدیل سالانه است. این نکته در نگاه اول خبر خوبی است، اما جزییات آن اهمیت دارد: تاریخ مبنای فرمول تعدیل معمولاً به تاریخ مبادله قرارداد یا الحاقیه گره می‌خورد. جزییاتی که در ظاهر اداری به نظر می‌رسد اما در محاسبه درآمد بیست‌ساله نقش مستقیم دارد و تاخیر چند ماهه در امضا می‌تواند مبنای تعدیل کل دوره را جابه‌جا کند. نکته دوم اینکه دوره قرارداد برای همه فناوری‌ها بیست سال نیست. برای برخی ردیف‌های مصوبه، از جمله فناوری‌های مرتبط با بازیافت انرژی در فرایندهای صنعتی، دوره قرارداد ده ساله تعیین شده است. پیش از مدل‌سازی مالی باید مطمئن شوید پروژه شما ذیل کدام ردیف قرار می‌گیرد.

پنج نکته‌ای که نرخ اسمی به شما نمی‌گوید

نرخ خرید تضمینی برق عددی است که در صدر قرارداد نوشته می‌شود، اما درآمد واقعی پروژه را عوامل دیگری تعیین می‌کنند. هر پنج مورد زیر در متن مصوبه و قرارداد آمده‌اند و صرفاً کمتر خوانده می‌شوند.

۱. ضریب کاهشی دهه دوم قرارداد

مهم‌ترین نکته‌ای که در محاسبات سرمایه‌گذاران جا می‌ماند همین است. بر اساس تبصره‌های ضوابط ابلاغی، مبلغ تعرفه برای نیروگاه‌های مشمول، از ابتدای دوره ده ساله دوم تا پایان قرارداد و پس از اعمال تعدیل قیمت سالانه، در عدد ۰٫۷ ضرب می‌شود. یعنی درآمد شما در ده سال دوم به‌طور ساختاری حدود سی درصد کمتر از ده سال اول خواهد بود. برای نیروگاه‌های بادی، این ضریب به ضریب تولید نیروگاه گره خورده است: برای نیروگاه‌های بادی، ضریب دوره بر اساس ضریب تولید ده‌ساله نخست تعیین می‌شود؛ نیروگاه‌های با ضریب تولید ۴۰٪ و بیشتر از ابتدای سال یازدهم مشمول ضریب ۰٫۴ می‌شوند، درحالی‌که برای نیروگاه‌های با ضریب تولید کمتر از ۲۰٪ ضریب ۱ اعمال می‌شود و کاهش دوره‌ای نرخ خرید ندارند. هر مدل مالی که درآمد بیست سال را با یک نرخ یکنواخت حساب کند، از همین‌جا اشتباه می‌شود.

۲. مهلت رسیدن به بهره‌برداری تجاری

نرخ مندرج در قرارداد، مشروط است. طبق ضوابط، نرخ‌های مصوبه برای قراردادهایی اعمال می‌شود که نیروگاه موضوع قرارداد ظرف مهلت مشخصی از زمان ابلاغ قرارداد به بهره‌برداری تجاری برسد؛ این مهلت برای انواع خورشیدی حداکثر پانزده ماه است و برای بادی و توربین انبساطی و بازیافت تلفات حرارتی حداکثر بیست و چهار ماه است. اگر تاخیر کنید، جریمه صریحی در کار نیست اما اتفاق بدتری می‌افتد: برای دوره باقیمانده قرارداد، آخرین نرخ پایه مصوب وزارت نیرو در تاریخ شروع بهره‌برداری تجاری یا نرخ مذکور در قرارداد، هر کدام که کمتر باشد ملاک عمل قرار می‌گیرد. به بیان دیگر، تاخیر در ساخت می‌تواند بهترین عدد جدول را از دست شما بگیرد. شناخت مراحل احداث نیروگاه خورشیدی و زمان‌بندی واقعی هر مرحله، اینجا از یک موضوع فنی به یک موضوع مالی تبدیل می‌شود.

۳. زمان دریافت پول به بودجه گره خورده است

طبق اطلاعات منتشرشده ساتبا، حداکثر پرداخت نقدی صورت‌حساب‌ها در هر دوره متناسب با بودجه‌های تخصیصی این سازمان است و تسویه مانده طلب فروشنده مشروط به دریافت مابه‌التفاوت قیمت تکلیفی و تمام‌شده از دولت یا حصول منابع دیگر خواهد بود. ترجمه ساده‌اش این است: درآمد شما تضمین است اما زمان رسیدن آن به حساب لزوماً ماهانه و کامل نیست. برای پروژه‌ای که با تسهیلات بانکی و اقساط ماهانه اجرا شده، فاصله میان تحقق درآمد و وصول آن می‌تواند به یک مساله جدی سرمایه در گردش تبدیل شود. مانده پرداخت‌نشده با ثبت در سامانه مدیریت اطلاعات بدهی‌ها و مطالبات دولت، جزو مطالبات بخش خصوصی از دولت محسوب می‌شود و از روش‌هایی مانند تهاتر بدهی، اوراق مالی و اسناد خزانه قابل وصول است؛ اما هیچ‌کدام از این مسیرها معادل نقد ماهانه نیستند.

۴. نرخ پایه با درآمد خالص فرق دارد

نرخ خرید تضمینی برق در جدول، نقطه شروع محاسبه است نه پایان آن. آنچه در نهایت به دست می‌آورید به انرژی خالص تحویل‌شده بستگی دارد؛ یعنی تولید پس از کسر تلفات سیستم، افت سالانه راندمان پنل، زمان توقف نیروگاه برای تعمیرات و محدودیت‌های احتمالی تزریق به شبکه. هزینه‌های سالانه بهره‌برداری و نگهداری، بیمه و شست‌وشوی پنل هم از همین درآمد کم می‌شود.

۵. هزینه توسعه شبکه و کمک‌های دولتی

برای ظرفیت‌های بین ۲۰۰ کیلووات تا ده مگاوات، به جز نیروگاه‌هایی که روی انشعاب موجود احداث می‌شوند، هزینه‌های توسعه شبکه برای اتصال نیروگاه بر عهده سرمایه‌گذار است. این رقم در پروژه‌های دور از شبکه می‌تواند بخش قابل‌توجهی از سرمایه اولیه را ببلعد و معمولاً در برآوردهای اولیه دیده نمی‌شود. در سوی دیگر، بهره‌مندی از کمک بلاعوض دولتی هم بی‌هزینه نیست و به کاهش تعرفه خرید تضمینی منجر می‌شود.

قرارداد خرید تضمینی، خرید کل تولید است نه فروش برق مازاد

این تفکیک را بسیاری اشتباه می‌گیرند و اشتباه گرفتنش هزینه دارد. در قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی، عبارت «برق مازاد» موضوع ماده ۴۴ است و به انرژی اضافه بر مصرف خودِ تولیدکننده اشاره دارد؛ یعنی جایی که صاحب مولد اول نیاز خودش را تامین می‌کند و بعد باقیمانده را می‌فروشد. اما قرارداد خرید تضمینی موضوع ماده ۶۱ اصلاً از واژه «مازاد» استفاده نمی‌کند و ناظر بر خرید تولید نیروگاه تجدیدپذیر است. وقتی چنین قراردادی امضا می‌شود، کل خروجی نیروگاه به خریدار تعهد شده و چیزی به نام مازاد باقی نمی‌ماند. پس اگر برنامه شما این است که بخشی از برق را در کارخانه مصرف کنید و بقیه را بفروشید، پیش از امضا باید مطمین شوید ساختار قرارداد و نحوه اتصال و کنتورگذاری چنین چیزی را ممکن می‌کند. تصمیم‌گیری در این نقطه، بعد از امضا قابل بازگشت نیست.

یک محاسبه نمونه: نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی در ۱۴۰۵

برای اینکه اعداد جدول ملموس شوند، یک مثال ساده با مفروضات صریح بررسی می‌کنیم. فرض کنید نیروگاه خورشیدی ۱۰۰ کیلوواتی متصل به شبکه با بازده ویژه سالانه حدود ۱٬۶۰۰ کیلووات‌ساعت به ازای هر کیلووات ظرفیت نصب‌شده احداث شده است. تولید سالانه چنین نیروگاهی حدود ۱۶۰ هزار کیلووات‌ساعت خواهد بود. با نرخ ۵۸٬۵۴۰ ریال، درآمد ناخالص سال نخست به حدود ۹٫۴ میلیارد ریال یا نزدیک ۹۴۰ میلیون تومان می‌رسد. اما این عدد سقف خوش‌بینانه است: با کسر تلفات و هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری و با احتساب افت سالانه راندمان، درآمد قابل تحقق پایین‌تر می‌آید و از سال یازدهم به بعد ضریب ۰٫۷ هم روی همین رقم اعمال می‌شود. نتیجه عملی این محاسبه یک توصیه ساده است: هر مدل مالی باید دست‌کم سه سناریو داشته باشد؛ یکی با بازده ویژه محافظه‌کارانه، یکی با فرض تاخیر شش‌ماهه در بهره‌برداری و یکی با فرض وصول شش‌ماهه به‌جای ماهانه مطالبات. اگر پروژه در هر سه سناریو توجیه داشت، تصمیم شما قابل دفاع است.

خرید تضمینی تنها مسیر فروش برق خورشیدی نیست

تا چند سال پیش، فروش به دولت عملاً تنها گزینه مالک نیروگاه بود. امروز فروش با نرخ خرید تضمینی برق تنها گزینه نیست و بازار برق ایران مسیرهای دیگری هم پیش پای مالک نیروگاه گذاشته و مقایسه این مسیرها بخشی از تصمیم سرمایه‌گذاری است، نه یک بررسی جانبی.

فروش در تابلوی سبز بورس انرژی

برق تجدیدپذیر در تابلوی سبز بورس انرژی معامله می‌شود و قیمت آنجا به جای ابلاغیه، با عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. صنایعی که ملزم به تامین سهمی از برق خود از منابع تجدیدپذیر هستند، خریدار اصلی این تابلو محسوب می‌شوند و همین تقاضای تکلیفی، کف قیمتی نسبتاً محکمی برای بازار ایجاد کرده است. محدودیت این مسیر اما جدی است: نیروگاه‌های زیر ۲۰۰ کیلووات امکان ورود مستقیم به بورس انرژی را ندارند و فروش برق آن‌ها فقط از مسیر تجمیع‌کننده ممکن است. این یک قاعده ساختاری است نه صرفاً یک ناراحتی اقتصادی؛ بنابراین مالک یک نیروگاه صد کیلوواتی حتی اگر بخواهد هم نمی‌تواند مستقیم وارد تابلو شود.

فروش به تجمیع‌کننده برق سبز

اینجاست که نقش تجمیع کننده برق سبز معنا پیدا می‌کند. تجمیع‌کننده ظرفیت چند نیروگاه کوچک را کنار هم می‌گذارد و آن‌ها را در قالب یک عرضه‌کننده بزرگ وارد بازار می‌کند. مالک نیروگاه کوچک از درگیری با فرایند معامله و پیگیری روزانه بازار خلاص می‌شود و در عوض به قیمتی دسترسی پیدا می‌کند که در حالت انفرادی برایش قابل دستیابی نبود. اهمیت این تفاوت وقتی روشن می‌شود که به فرمول بازگشت سرمایه نگاه کنید. قیمت فروش در مخرج کسر دوره بازگشت می‌نشیند، پس هر افزایشی در آن مستقیماً دوره بازگشت را کوتاه می‌کند بدون اینکه یک ریال به هزینه احداث اضافه شود. برای پروژه‌ای با دوره بازگشت شش ساله، حتی بیست درصد قیمت بالاتر می‌تواند نزدیک یک سال از این دوره کم کند.

خودمصرفی و مسیر سوم

گزینه‌ای که کمتر دیده می‌شود، مصرف مستقیم برق تولیدی در محل است. اگر نیروگاه روی بام واحد صنعتی یا تجاری خودتان قرار دارد، هر کیلووات‌ساعت خودمصرفی، معادل حذف خرید همان مقدار برق با تعرفه مصرفی شماست. برای مشترکی که در ساعات اوج تعرفه سنگینی می‌پردازد، ارزش این صرفه‌جویی می‌تواند از نرخ خرید تضمینی برق بیشتر باشد. مباحث مرتبط با تسهیل‌گری‌های قانونی این مسیر در تحلیل قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق بررسی شده است.

کدام مسیر فروش برای پروژه شما مناسب‌تر است؟

انتخاب میان این مسیرها پاسخ واحدی ندارد و به اولویت مالک نیروگاه بستگی دارد. جدول زیر تفاوت‌های اصلی را در کنار هم می‌گذارد:

در انتخاب میان نرخ خرید تضمینی برق و قیمت بازار، معیارهای زیر معمولاً تصمیم را روشن می‌کنند:

• اگر پروژه با تسهیلات بانکی اجرا می‌شود و بانک به جریان نقدی قابل پیش‌بینی نیاز دارد، قرارداد بیست‌ساله ساتبا امتیاز بیشتری می‌گیرد
• اگر به دنبال قیمت بالاتر و انعطاف در بازنگری قرارداد هستید، فروش در بازار از طریق تجمیع‌کننده گزینه جدی‌تری است
• اگر نیروگاه در محل مصرف شما قرار دارد، ارزش برق خودمصرفی را جداگانه و در کنار هر دو مسیر بسنجید
• اگر پروژه ذخیره‌ساز باتری دارد، پله نرخ ویژه ذخیره‌ساز را با درآمد فروش در ساعات اوج مقایسه کنید

تجربه نشان می‌دهد بیشتر سرمایه‌گذاران بعد از دیدن هر دو محاسبه تصمیم می‌گیرند، نه بر اساس عددی که در تبلیغات شنیده‌اند. پیش از هر برآورد مالی هم، آخرین ابلاغیه ساتبا و وزارت نیرو را مستقیم بررسی کنید؛ نرخ‌های خرید تضمینی سالانه و گاهی میان‌سال بازنگری می‌شوند و پله‌های ظرفیتی هم در سال‌های اخیر تغییر کرده‌اند.

نقش برقتو در مسیر فروش برق نیروگاه شما

برقتو به عنوان پلتفرم مدیریت هوشمند انرژی، هر دو مسیر خرید تضمینی و فروش در بازار را برای نیروگاه‌های کوچک و متوسط بررسی می‌کند. کار با مقایسه درآمد دو سناریو برای مشخصات واقعی پروژه شما آغاز می‌شود؛ نه با یک عدد عمومی که ممکن است به شرایط نیروگاه شما ربطی نداشته باشد. برای کسانی که هنوز در مرحله تصمیم‌گیری هستند، خدمات احداث نیروگاه تجدیدپذیر کل مسیر از مشاوره و طراحی مهندسی تا تامین تجهیزات، اجرا و مدیریت بهره‌برداری را پوشش می‌دهد. برای مالکان مسکونی هم طرح نیروگاه خورشیدی خانگی با تسهیلات بانکی و ماشین‌حساب آنلاین بازگشت سرمایه در دسترس است. فهرست کامل خدمات را در صفحه خدمات برقتو ببینید. مشخصات نیروگاه یا پروژه در دست احداث خود را برای کارشناسان برقتو ارسال کنید تا مقایسه درآمد مسیرهای مختلف برای شرایط واقعی پروژه شما انجام شود.

جمع‌بندی

نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی در ۱۴۰۵ به‌طور محسوسی افزایش یافته و پله جداگانه ذخیره‌ساز، فرصت تازه‌ای برای پروژه‌های صنعتی ایجاد کرده است. با این حال، نرخ خرید تضمینی برق تنها یکی از ورودی‌های محاسبه است و به تنهایی سودآوری پروژه را تعیین نمی‌کند. ضریب کاهشی دهه دوم، مهلت بهره‌برداری تجاری، زمان‌بندی وصول مطالبات، تولید خالص و انتخاب مسیر فروش، پنج عاملی هستند که تصمیم درست را از تصمیم پرریسک جدا می‌کنند. سرمایه‌گذاری که این پنج عامل را در مدل خود دیده باشد، در سال دوم غافلگیر نمی‌شود.

پرسش‌های متداول درباره نرخ خرید تضمینی برق