قطعی برق زمستان امسال هم دامن صنایع را میگیرد. سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس اعلام کرده محدودیت گاز و برق بخش صنعت تا پایان اسفند ۱۴۰۵ ادامه دارد و کسری گاز امسال از پارسال بیشتر است. این محدودیت بیشتر به شکل سقف مصرف، قطع برنامهریزیشده و محدودکنندهی بار اعمال میشود.
کارخانهای که بارهای حیاتی خود را بشناسد و پیش از دی برق اضطراری و برنامهی جابهجایی بار را آماده کند، این دوره را با هزینهی کمتری پشت سر میگذارد. برقتو در این مقاله سازوکار قطعی برق زمستان، شکلهای اعمال محدودیت و راهکارهای کوتاهمدت و بلندمدت تامین برق کارخانه را مرور میکند.
- آخرین اخبار قطعی برق زمستان ۱۴۰۵ برای صنایع
- چرا برق صنایع در زمستان قطع میشود؟
- محدودیت برق صنایع در زمستان چطور اعمال میشود؟
- شناسایی بارهای حیاتی و برآورد هزینه توقف تولید صنایع
- راههای تامین برق در قطعی برق زمستان
- چک لیست آمادگی کارخانه برای قطعی برق زمستان
- تامین برق بدون خاموشی برای واحدهای صنعتی
- تامین برق پایدار و بدون قطعی
- سوالات متداول درباره قطعی برق زمستان
آخرین اخبار قطعی برق زمستان ۱۴۰۵ برای صنایع
تا آبان ۱۴۰۵ جدول سراسری خاموشی صنایع منتشر نشده است، اما اظهارات مسئولان جهت کلی را روشن کرده. جدول زیر مهمترین این اظهارات را همراه با پیامدشان برای کارخانه کنار هم گذاشته است:
| مرجع و زمان | مفاد اعلام شده | پیامد برای کارخانه |
| مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو (۹ مهر ۱۴۰۵) | ابلاغ ۶۰ برنامهی عملیاتی پایداری شبکه، سقف مصرف هفتگی استانی و محدودکنندهی بار برای مشترکان پرمصرف | سنجش مصرف با سقف استانی و محدودیت زودتر واحدهای پرمصرف |
| همان گزارش | تخصیص سوخت زمستانی به ژنراتورهای اضطراری صنایع | اتکای برنامهی وزارت نیرو به برق اضطراری خود صنایع |
| سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس (مهر ۱۴۰۵) | ادامهی محدودیت گاز و برق صنعت تا پایان اسفند و کسری گاز بیشتر از سال قبل | احتمال ادامهی محدودیت پس از دی و بهمن |
| مدیر هماهنگی توزیع گاز شرکت ملی گاز (آبان ۱۴۰۵) | احتمال محدودیت گاز صنایع در ۱۱ استان و توصیه به ذخیرهی سوخت جایگزین | نیاز واحدهای گازسوز به برنامهی سوخت جایگزین |
چند رسانه هم از تصویب «سهمیهی جدید برق صنایع» برای زمستان خبر دادهاند؛ متن رسمی این مصوبه تا زمان نگارش مطلب در دسترس قرار نگرفت.
تجربهی زمستان گذشته نشان داد این محدودیتها با تغییر هوا جابهجا میشوند. در بهمن ۱۴۰۴ معاون هماهنگی توزیع توانیر پس از گرمتر شدن هوا و بهبود گاز نیروگاهها محدودیت برق صنایع را برداشت. شدت قطعی برق زمستان به دمای هوا و موجودی گاز گره خورده است و کارخانه بهتر است برای چند سناریو برنامه داشته باشد.
چرا برق صنایع در زمستان قطع میشود؟
بیشتر مدیران خاموشی را با گرمای تابستان و اوج مصرف سرمایش به یاد میآورند. خاموشی زمستان از جای دیگری آب میخورد و ریشهاش کمبود سوخت نیروگاههاست. بخش بزرگی از برق کشور در نیروگاههای حرارتی گازسوز تولید میشود. با سرد شدن هوا مصرف گاز خانگی بالا میرود و چون گرمایش خانهها اولویت دارد، سهم گاز نیروگاهها و صنایع کم میشود. همین چرخه هر سال در اوج سرما ناترازی انرژی را شدیدتر میکند.
نیروگاهها بخشی از کمبود گاز را با گازوئیل و مازوت جبران میکنند، اما فقط برخی واحدها توان تغییر سوخت دارند و ذخیرهی سوخت مایع هم محدود است. وقتی گاز کم برسد و سوخت جایگزین هم کم بیاورد، شبکه برای حفظ تعادل سراغ مشترکان پرمصرف میرود و صنایع در صف اول قرار میگیرند. به همین دلیل قطعی برق در زمستان معمولا با محدودیت گاز صنایع همزمان میشود.
محدودیت برق صنایع در زمستان چطور اعمال میشود؟
قطعی برق زمستان در عمل سه شکل دارد و هر سه از ابزارهای مدیریت بار در شبکهاند. محدودیت گاز هم تهدید چهارمی است که کارخانههای گازسوز باید کنار آنها ببینند. هر کدام از این وضعیتها راهکار جداگانهای میخواهد.
سهمیه مصرف برق صنایع
در این روش هر واحد صنعتی سهمیهی مشخصی از مصرف دارد و تا وقتی از آن فراتر نرود، برقش وصل است. وزارت نیرو در برنامهی امسال سقف مصرف را هر هفته برای هر استان تعیین میکند. در دورهی قطعی برق زمستان، کارخانه برنامهی تولید را علاوه بر حجم سفارش با انرژی مجاز هم میسنجد.
قطع برنامهریزیشده و محدودکننده بار
در اوج قطعیهای برق زمستان سالهای قبل، شرکتهای توزیع برای شهرکهای صنعتی روزها یا ساعتهای مشخصی را به قطع برق اختصاص دادند. شرکت توزیع هر استان جدول این قطعها را جداگانه اعلام میکند و برنامهها از استانی به استان دیگر فرق دارد.
ابزار تازهتر محدودکنندهی بار است. این تجهیز معمولا همراه کنتور هوشمند نصب میشود و توان دریافتی مشترک را زیر سقف معینی نگه میدارد. برق کارخانه وصل میماند، اما ماشینآلات پرتوان باید به نوبت کار کنند. وزارت نیرو این ابزار را برای مشترکان پرمصرف در برنامهی قطعی برق زمستان امسال گنجانده است.
محدودیت گاز صنایع در کنار قطعی برق
کارخانهای که در کوره، دیگ بخار یا خشککن گاز میسوزاند، در کنار قطعی برق زمستان با تهدید دومی هم روبهروست. شرکت ملی گاز از احتمال محدودیت گاز صنایع در ۱۱ استان خبر داده و از واحدها خواسته سوخت جایگزین ذخیره کنند. اگر فرایند گرمایی و تجهیزات برقی همزمان متوقف شوند، برنامهی اضطراری باید هر دو را پوشش دهد.
جدول زیر این چهار وضعیت و راهکار اصلی هر کدام را کنار هم میگذارد:
| سازوکار | اثر بر کارخانه | راهکار اصلی |
| سقف مصرف | محدود شدن انرژی مجاز هفتگی یا ماهانه | بهینهسازی مصرف و جابهجایی بار |
| قطع برنامهریزیشده | قطع برق در روز یا ساعت مشخص | برق اضطراری و تنظیم شیفت |
| محدودکنندهی بار | محدود شدن توان دریافتی به سقف معین | اولویتبندی بار و راهاندازی پلکانی موتورها |
| محدودیت گاز | کاهش یا قطع سوخت فرایند گرمایی | ذخیرهی سوخت جایگزین و تجهیزات دوگانهسوز |
بیشتر کارخانهها در دورهی قطعی برق زمستان با دو یا چند وضعیت از این جدول روبهرو میشوند و برنامهی موفق چند راهکار را با هم ترکیب میکند.

شناسایی بارهای حیاتی و برآورد هزینه توقف تولید صنایع
انتخاب راهکار برای قطعی برق زمستان از شناخت بار شروع میشود. بارهای کارخانه را در سه دسته بچینید:
- بارهای حیاتی: تجهیزات مرتبط با ایمنی افراد و حفاظت دستگاهها، مانند اعلام حریق، روشنایی اضطراری، پمپهای خنککاری و کنترلکنندههای فرایند
- بارهای حساس به فرایند: خطوط تولید با خطر خرابی مواد نیمهکاره در توقف ناگهانی، مانند اکسترودر، کورهی القایی و خط رنگ
- بارهای قابلتوقف: تجهیزات با امکان چند ساعت خاموشی یا انتقال به ساعت دیگر، مانند کمپرسورهای ذخیرهای، روشنایی محوطه و بخشی از گرمایش اداری
گام بعد برآورد خسارت قطعی برق برای هر ساعت توقف خط است. این خسارت از چهار جزء تشکیل میشود:
هزینهی توقف = سود ازدسترفتهی تولید + دستمزد نیروی بیکار + ارزش مواد ضایعشده + هزینهی راهاندازی دوباره
مثال فرضی: کارخانهای هر ساعت ۴۰ میلیون تومان سود ناخالص تولید میکند و ۶۰ کارگر با هزینهی ساعتی ۲۵۰ هزار تومان دارد. هر قطع ناگهانی ۳۰ میلیون تومان مواد را خراب میکند و راهاندازی دوبارهی خط ۲ ساعت طول میکشد. در این مثال هزینهی راهاندازی دوباره به شکل همین ۲ ساعت توقف اضافه در محاسبه میآید؛ پس ۴ ساعت قطع برق به ۶ ساعت توقف واقعی میرسد:
- سود ازدسترفته: ۶ ساعت × ۴۰ میلیون = ۲۴۰ میلیون تومان
- دستمزد نیروی بیکار: ۶ ساعت × ۶۰ نفر × ۲۵۰ هزار = ۹۰ میلیون تومان
- ضایعات تولید شده: ۳۰ میلیون تومان
- جمع: ۳۶۰ میلیون تومان، معادل حدود ۹۰ میلیون تومان برای هر ساعت قطع برق
این اعداد فرضیاند و فقط برای همین مثال اعتبار دارند. نکتهی مهم زمان راهاندازی دوباره است، چون هزینهی هر قطع را از طول خود قطع بیشتر میکند. عدد بهدستآمده سقف منطقی هزینهی برق اضطراری را هم نشان میدهد: کارخانه تا همین حد میتواند برای حفظ تولید در قطعی برق زمستان هزینه کند.
راههای تامین برق در قطعی برق زمستان
در قطعی برق زمستان، ترکیب چند راهکار نتیجهی بهتری از تکیه بر یک راهکار میدهد. این ترکیب به نوع بار، بودجه و فرصت باقیمانده تا دی بستگی دارد. جدول زیر گزینهها را از نظر کاربرد، زمان اجرا و محدودیت مقایسه میکند:
| راهکار | کاربرد اصلی | زمان اجرا | محدودیت مهم |
| دیزل ژنراتور | بارهای حیاتی و حساس | کوتاهمدت (در صورت وجود دستگاه) | هزینهی سوخت و نگهداری و قیمت بالای هر کیلوواتساعت |
| UPS و ذخیرهساز باتری | کنترلکنندهها و بارهای حساس به قطع لحظهای | کوتاهمدت تا میانمدت | ظرفیت محدود و نقش پل تا روشن شدن ژنراتور |
| جابهجایی بار و تنظیم شیفت | بارهای قابلتوقف | فوری | هماهنگی با برنامهی تولید |
| بهینهسازی مصرف | ماندن زیر سهمیه | کوتاهمدت تا میانمدت | بررسی دقیق الگوی مصرف |
| خرید برق از بورس یا قرارداد دوجانبه | مدیریت هزینهی انرژی | میانمدت | نبود معافیت خودکار از خاموشی |
| نیروگاه اختصاصی تجدیدپذیر | کاهش وابستگی به شبکه | بلندمدت | سرمایهی اولیه و تولید کمتر در زمستان |
ستون آخر را جدی بگیرید؛ هر کدام از این محدودیتها میتواند اثر یک راهکار خوب را در عمل از بین ببرد.
راهکارهای کوتاه مدت برای قطعی برق زمستان امسال
کارخانهای که ژنراتور دارد، همین حالا وقت آزمایش زیر بار، سرویس و تامین سوخت آن است. روز اول قطعی برق زمستان برای این کارها دیر است. وزارت نیرو از تخصیص سوخت زمستانی به ژنراتورهای اضطراری صنایع خبر داده و مسیر دریافت آن را میتوان از مرجع استانی پرسید. ژنراتور را برای بارهای حیاتی و حساس طراحی کنید؛ تامین کل بار کارخانه با ژنراتور معمولا هزینهای بیش از ارزشش است.
کنترلکنندهها و سرورها حتی با چند ثانیه قطع برق دچار مشکل میشوند. UPS یا ذخیرهساز باتری فاصلهی قطع شبکه تا روشن شدن ژنراتور را پر میکند و دادهها و فرایند را از توقف ناگهانی حفظ میکند.
جابهجایی بار کمهزینهترین راهکار در برابر قطعی برق زمستان است. بارهای قابلتوقف را به ساعات کم باری ببرید و موتورهای بزرگ را پلکانی روشن کنید تا توان لحظهای زیر سقف مجاز بماند. اگر سهمیهی مصرف ملاک باشد، شناسایی اتلاف و بهینهسازی مصرف برق فاصلهی کارخانه تا سقف سهمیه را بیشتر میکند.
راهکارهای بلندمدت برای زمستانهای آینده
روش خرید برق روی هزینهی انرژی کارخانه اثر میگذارد. خرید از بورس انرژی یا قرارداد دوجانبه یک قرارداد مالی است و برق کارخانه همچنان از همان شبکهی مشترک میرسد. این دو روش فقط وقتی معافیت از قطعی برق زمستان به همراه دارند که مصوبهی جاری آن را صریحا پیشبینی کرده باشد.
مسیر جدیتر برای کم کردن وابستگی به شبکه، نیروگاه اختصاصی است. به گفتهی مسئول توسعهی نیروگاه در صنایع در ساتبا (اردیبهشت ۱۴۰۵)، صنایعی که نیروگاهی معادل ۴۰، ۶۰ یا ۸۰ درصد نیاز خود (بسته به تعداد شیفت) بسازند، از مدیریت بار و خاموشی تابستان معاف میشوند.
نیروگاه خورشیدی در روزهای کوتاه زمستان تولید کمتری دارد و ساختش هم زمان میبرد. پس جای این گزینه در برنامهی سالهای آینده است. ترکیب صفحهی خورشیدی با باتری در نیروگاههای هیبرید هم میتواند بخشی از بار حیاتی را هنگام قطع شبکه روشن نگه دارد.

چک لیست آمادگی کارخانه برای قطعی برق زمستان
این اقدامها را پیش از اوج سرما و به همین ترتیب انجام دهید:
- فهرست بارهای حیاتی، حساس و قابلتوقف را با مدیر تولید نهایی کنید.
- هزینهی هر ساعت توقف را با فرمول بالا برآورد کنید.
- ژنراتور را زیر بار آزمایش کنید و سوخت زمستانی را از پیش بگیرید.
- برای کنترلکنندهها و سرورها، UPS سالم در نظر بگیرید.
- مصرف ماهانهی زمستان گذشته را با سهمیهی ابلاغی یا سقف احتمالی مقایسه کنید.
- برنامهی شیفت و راهاندازی پلکانی موتورها را برای روزهای محدودیت بنویسید.
- برای فرایندهای گازسوز سوخت جایگزین ذخیره کنید.
- اطلاعیههای شرکت توزیع برق استان را هر هفته دنبال کنید.
این فهرست را یک بار در آذر و یک بار در دی مرور کنید. سقف مصرف استانی هر هفته تعیین میشود و برنامهی محدودیت هم ممکن است هفتهبههفته تغییر کند.
تامین برق بدون خاموشی برای واحدهای صنعتی
در کمبود سراسری گاز، هدف واقعبینانه کم کردن ساعتهای توقف و حفاظت از بارهای حیاتی با ترکیب درست راهکارهاست. حذف کامل قطعی در چنین شرایطی از توان هر تامینکنندهای خارج است.
برقتو خدمت تامین برق بدون خاموشی را برای همین مرحله طراحی کرده است؛ یعنی زمانی که کارخانه بارهای ضروری را شناخته و حالا میخواهد بداند کدام ترکیب از برق اضطراری، مدیریت بار و روش تامین برق با شرایطش سازگار است.
سوالات متداول درباره قطعی برق زمستان
اگر از بورس انرژی برق بخرم، از قطعی برق زمستان معاف میشوم؟
خرید برق از بورس یک قرارداد مالی است و برق از همان شبکهی مشترک به کارخانه میرسد. معافیت از خاموشی فقط وقتی شامل خریداران این مسیر میشود که مصوبهی جاری آن را صریحا پیشبینی کرده باشد.
واحدهای داخل و خارج شهرک صنعتی در قطعی برق زمستان یکسان محدود میشوند؟
برنامهی محدودیت را شرکت توزیع یا برق منطقهای هر استان اعلام میکند و ممکن است برای شهرکها و واحدهای منفرد متفاوت باشد. مرجع شما اطلاعیهی شرکت توزیع استان خودتان است.
مصرف برق بیش از سهمیه چه پیامدی دارد؟
متن مصوبهی سهمیهی زمستانی پیامد عبور از سهمیه را تعیین میکند و این پیامد میتواند هزینهی بیشتر یا نصب محدودکنندهی بار باشد. پیش از برنامهریزی تولید، اطلاعیهی شرکت توزیع دربارهی واحد خود را بخوانید.
سوخت ژنراتور در قطعی برق زمستان از کجا تامین میشود؟
وزارت نیرو اعلام کرده برای ژنراتورهای اضطراری صنایع سوخت زمستانی تخصیص داده است. مسیر اداری دریافت این سوخت ممکن است در هر استان متفاوت باشد و بهتر است پیش از دی آن را از مرجع استانی بپرسید.
ساخت نیروگاه خورشیدی برای همین زمستان کمک میکند؟
برای قطعی برق زمستان امسال بعید است. ساخت نیروگاه زمان میبرد و تولید خورشیدی در روزهای کوتاه زمستان کمتر است. معافیتی هم که ساتبا اعلام کرده صریحا به تابستان اشاره دارد. با این حال نیروگاه اختصاصی برای سالهای بعد گزینهی جدی است.



