صنایع در سال‌های اخیر چالش‌های عمده‌ای را در زمینه برق داشته‌اند. از آن جمله می‌توان به بالابودن بهای برق، قطعی‌های مکرر به‌خصوص در فصول گرم سال و قوانینی مانند ماده ۱۶ اشاره کرد که باعث افزایش قبض برق مصرفی واحدهای تولیدی می‌شود. برقتو به عنوان پیشگام در خرده فروشی برق در این مقاله به بررسی ماده ۱۶، تاثیر آن بر بهای برق مصرفی و نحوه محاسبه بهای انرژی ماده ۱۶ پرداخته است.
بهای انرژی ماده ۱۶ چیست؟
ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان صنایع با قدرت بیش از یک مگاوات را موظف می‌کند بخشی از برق مصرفی خود را از انرژی تجدیدپذیر تامین کنند. این سهم در سال ۱۴۰۵ به ۴ درصد رسیده است. اگر صنعتی این سهم را تامین نکند، همان مقدار برق در قبض با نرخ تعرفه تجدیدپذیر محاسبه می‌شود؛ هزینه‌ای که به آن «بهای انرژی ماده ۱۶» یا «جریمه برق سبز» می‌گویند و نرخ آن در آبان ۱۴۰۵ به ۱۲۵٬۴۲۶ ریال به ازای هر کیلووات‌ساعت رسید.
بهای انرژی ماده ۱۶ بر اساس ماده ۱۶ قانون جهش دانش بنیان در زمینه تامین برق صنایع ابلاغ و اجرایی شده است. بر اساس این قانون تمام صنایعی که قدرت (دیماند) برق آن‌ها بیشتر از ۱ مگاوات است، می‌بایست معادل یک درصد از برق مصرفی سالانه خود را از انرژی تجدیدپذیر تامین کنند؛ چه با احداث نیروگاه تجدیدپذیر، چه با خرید برق سبز از بورس انرژی یا قرارداد دوجانبه با نیروگاه‌های تجدیدپذیر غیردولتی. این روند افزایشی است و از سال ۱۴۰۲ هر سال یک درصد به آن اضافه شده است؛ یعنی ۲ درصد در ۱۴۰۳، ۳ درصد در ۱۴۰۴، ۴ درصد در ۱۴۰۵ و ۵ درصد در ۱۴۰۶.
در واقع در این قانون بر کاهش مصرف برق صنایع بزرگ از محل برق سراسری (حرارتی) و توسعه برق پاک و نیروگاه‌های تجدیدپذیر باهدف حمایت از تولیدات این نیروگاه‌ها اشاره شده است. هم اکنون برخی از کارخانه‌های بزرگ کشور نسبت به احداث این‌گونه از نیروگاه‌ها، همانند نیروگاه‌های خورشیدی اقدام کرده‌اند؛ ولی هنوز هم بخش عمده‌ای از صنایع کشور اقدامی در این زمینه نداشته‌اند.
شما می‌توانید برای راه‌اندازی نیروگاه خورشیدی بر روی سقف سوله‌های شرکت صنعتی خود از مشاوره و پیشنهادهای مشاورین برقتو استفاده نمایید.
نکته: «ماده ۱۶ قانون سازمان برق ایران» قانون دیگری است و به برق سبز ربطی ندارد. هزینه‌ای که با عنوان ماده ۱۶ در قبض صنایع می‌آید، فقط به ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان مربوط است.
بهای انرژی ماده ۱۶ چگونه روی قبض برق اعمال می‌شود؟
بهای انرژی ماده ۱۶ تنها روی قبض صنایعی اعمال می‌شود که سهم قانونی برق تجدیدپذیر خود (در سال ۱۴۰۵، ۴ درصد مصرف) را تامین نکرده‌اند. در این حالت، همان بخش تامین‌نشده از مصرف، به‌جای نرخ عادی تعرفه، با نرخ تعرفه تجدیدپذیر در قبض محاسبه می‌شود و نرخ آن نیز هر ماه براساس نرخ اعلامی سازمان انرژی های تجدید پذیر (ساتبا) مشخص می‌شود. ساتبا این نرخ را بر اساس میانگین صورت‌حساب‌های خرید تضمینی برق تجدیدپذیر دو ماه قبل محاسبه می‌کند؛ برای نمونه، نرخ آبان ۱۴۰۵ بر اساس صورت‌حساب‌های تیر و مرداد همین سال تعیین شد.
نرخ جریمه برق سبز ماده ۱۶ در سال ۱۴۰۵
نرخ جریمه برق سبز ماده ۱۶ از ابتدای اجرای قانون چند برابر شده است. جدول زیر روند این نرخ را نشان می‌دهد:
دوره | نرخ تعرفه تجدیدپذیر صنایع (ریال/کیلووات‌ساعت) | سهم مشمول از مصرف |
زمستان ۱۴۰۲ | حدود ۲۷٬۰۰۰ | ۱ درصد |
خرداد ۱۴۰۳ | ۳۲٬۲۹۰ | ۲ درصد |
مهر ۱۴۰۵ | ۱۱۸٬۹۱۷ | ۴ درصد |
آبان ۱۴۰۵ | ۱۲۵٬۴۲۶ | ۴ درصد |
برای مقایسه، بهای انرژی تعرفه‌ای صنایع در سال ۱۴۰۵ بین ۳٬۶۰۵ ریال (صنایع زیر ۱ مگاوات) تا ۲۸٬۸۴۰ ریال (پتروپالایش) است. یعنی نرخ ماده ۱۶ در آبان ۱۴۰۵ برای صنایع عمومی ۱ تا ۵ مگاوات (با نرخ ۸٬۳۶۴ ریال) حدود ۱۵ برابر و برای صنایع ۵ مگاوات و بیشتر (با نرخ ۱۰٬۰۹۰ ریال) حدود ۱۲ برابر نرخ عادی است.
این جریمه در زمستان سال ۱۴۰۲ به میزان ۲۷ هزار ریال به ازای هر کیلووات ساعت بود و در خرداد ۱۴۰۳ به ۳٬۲۲۹ تومان رسید. از آن زمان هم نرخ جریمه و هم سهم مشمول هر سال افزایش یافته است؛ به همین دلیل در سال ۱۴۰۵ هم کیلووات‌ساعت‌های مشمول دو برابر سال ۱۴۰۳ است و هم نرخ هر کیلووات‌ساعت نزدیک به چهار برابر شده است.
مابه‌التفاوت ماده ۱۶ جهش تولید در قبض برق
بهای انرژی ماده ۱۶ در قبض برق صنایع معمولاً در ردیف «مابه‌التفاوت اجرای مقررات» دیده می‌شود. این ردیف تفاوت هزینه بین دو حالت را نشان می‌دهد: اینکه سهم برق تجدیدپذیر با نرخ تعرفه تجدیدپذیر محاسبه شود، یا با نرخ عادی تعرفه صنعتی. فرمول ساده آن این است:
مابه‌التفاوت ماده ۱۶ = (مصرف ماهانه × سهم مشمول − برق سبز تامین‌شده) × (نرخ تعرفه تجدیدپذیر ماه − نرخ عادی تعرفه)
برای توضیح بیشتر درباره ردیف‌های قبض، مقاله بررسی قبض برق را بخوانید.
محاسبه بهای انرژی ماده ۱۶؛ مثال عددی ۱۴۰۵
فرض کنید یک کارخانه از گروه صنایع عمومی با قدرت قراردادی ۲ مگاوات، در آبان ۱۴۰۵ یک میلیون کیلووات‌ساعت برق مصرف کرده و هیچ برق سبزی تامین نکرده است:
مرحله | محاسبه | نتیجه |
سهم مشمول ماده ۱۶ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۴٪ | ۴۰٬۰۰۰ کیلووات ساعت |
هزینه با نرخ تجدیدپذیر | ۴۰٬۰۰۰ × ۱۲۵٬۴۲۶ | ۵٬۰۱۷٬۰۴۰٬۰۰۰ ریال |
هزینه همین مقدار با نرخ عادی | ۴۰٬۰۰۰ × ۸٬۳۶۴ | ۳۳۴٬۵۶۰٬۰۰۰ ریال |
مابه‌التفاوت ماده ۱۶ | ۵٬۰۱۷٬۰۴۰٬۰۰۰ − ۳۳۴٬۵۶۰٬۰۰۰ | ۴٬۶۸۲٬۴۸۰٬۰۰۰ ریال |
یعنی این کارخانه فقط به خاطر تامین نکردن ۴ درصد برق سبز، در یک ماه حدود ۴۶۸ میلیون تومان هزینه اضافه می‌پردازد. اگر نرخ‌ها ثابت بمانند، این رقم در سال به بیش از ۵٫۶ میلیارد تومان می‌رسد.
اگر همین کارخانه ۲۵٬۰۰۰ کیلووات‌ساعت از سهم خود را با خرید برق سبز تامین کند، فقط ۱۵٬۰۰۰ کیلووات‌ساعت باقی‌مانده مشمول مابه‌التفاوت می‌شود و این هزینه به حدود ۱۷۶ میلیون تومان کاهش پیدا می‌کند.
محاسبه خرید بهینه برق سبز ماده ۱۶
خرید برق سبز زمانی به‌صرفه است که قیمت آن کمتر از نرخ تعرفه تجدیدپذیر همان ماه باشد. صرفه‌جویی هر کیلووات‌ساعت برق سبز خریداری‌شده به این صورت محاسبه می‌شود:
صرفه‌جویی ماهانه = مقدار برق سبز خریداری‌شده × (نرخ تعرفه تجدیدپذیر ماه − قیمت خرید برق سبز)
در مثال بالا، اگر کارخانه کل ۴۰٬۰۰۰ کیلووات‌ساعت را به قیمت فرضی ۸۰٬۰۰۰ ریال بخرد، صرفه‌جویی ماهانه آن ۴۰٬۰۰۰ × (۱۲۵٬۴۲۶ − ۸۰٬۰۰۰) = ۱٬۸۱۷٬۰۴۰٬۰۰۰ ریال، یعنی حدود ۱۸۲ میلیون تومان، است. (قیمت ۸۰٬۰۰۰ ریال فقط برای مثال است و قیمت واقعی برق سبز در بورس و قراردادهای دوجانبه متغیر است.)
برای اینکه خرید برق سبز بهینه باشد، این نکات را در نظر بگیرید:
- مقدار خرید را بر اساس سهم ۴ درصدی مصرف واقعی هر ماه تنظیم کنید.
- اگر بیشتر از سهم خود برق سبز بخرید یا تولید کنید، مازاد آن حداکثر تا یک سال بعد در دوره‌های بعدی قابل استفاده است.
- قیمت خرید را با نرخ تعرفه تجدیدپذیر اعلامی ساتبا در همان ماه مقایسه کنید، نه با نرخ عادی تعرفه.
- هزینه‌های جانبی مثل ترانزیت و کارمزد را هم در قیمت تمام‌شده برق سبز حساب کنید.
کدام صنایع از این قانون معاف هستند؟
صنایعی که قدرت برق مصرفی آن‌ها پایین‌تر از یک مگاوات است، بدون توجه به نوع صنعت و محصول تولیدی از این قانون معاف هستند. این قانون مختص صنایع بزرگی است که بخش اعظمی از برق سراسری را به خود اختصاص داده‌اند.
همچنین در این قانون مجتمع‌های گردشگری نیز جزو اماکن معاف در نظر گرفته شده‌اند و این مجتمع‌ها حتی در صورت داشتن میزان مصرف بالا در قبض برق خود با بهای انرژی ماده ۱۶ روبرو نخواهند شد.
ولیکن سازمان‌ها و اداره‌های دولتی و دستگاه‌های اجرایی نیز از سال ۱۴۰۳ مشمول قانون ماده ۱۶ شده اند که هزینه بهای انرژی ماده ۱۶ این گروه به مراتب بالاتر از صنایع میباشد به نحوی که در خرداد ماه سال ۱۴۰۳ این رقم معادل ۴۳۵۰ تومان در نظر گرفته شده است که نسبت به تعرفه ۳۲۲۹ تومانی صنایع افزایش ۳۵% را نشان می‌دهد.
برای کاهش و حذف بهای انرژی ماده ۱۶ چه می‌توان کرد؟
ساده‌ترین راهکار در این زمینه خرید برق سبز از خرده‌فروش‌ها یا تابلو بورس انرژی هست. شما می‌توانید برای تأمین برق سبز ماده ۱۶ خود به صورت ماهانه به راحتی از سامانه برقتو اقدام کنید. همچنین راهکار بعدی و ماندگار شما، احداث نیروگاه خورشیدی است تا جریمه مربوط به این قانون روی قبض برق واحد تولیدی اعمال نشود.
دولت تسهیلاتی را نیز برای صنایع در این زمینه در نظر گرفته است. برای نمونه صنایع می‌توانند نیروگاه خورشیدی را خارج از محل کارخانه نیز ایجاد کنند. بر همین اساس امکان درخواست اراضی از سازمان جهاد کشاورزی و راه و شهرسازی نیز وجود دارد. این زمین‌ها به‌شرط استفاده برای ساخت نیروگاه خورشیدی در اختیار صنایع قرار می‌گیرند و نمی‌توانند کاربری دیگری داشته باشند.
همچنین دولت خرید مازاد برق تولیدی از این نیروگاه‌ها را نیز تضمین کرده است و در هر حالت برق تولیدی می‌تواند علاوه بر استفاده در کارخانه، به فروش نیز برسد. اطلاعات بیشتر: فروش برق مازاد
ترانزیت چیست؟ تعرفه ترانزیت در قبض برق چطور محاسبه می شود؟
امکان خرید برق سبز از تابلو بورس انرژی
امکان خرید برق از تابلوهای بورس انرژی وجود دارد. این کار می‌تواند مزایا و معایبی داشته است. یکی از اصلی‌ترین مشکلات، پیچیدگی پروسه خرید برق از بورس انرژی است. همچنین مبلغ انرژی خریداری شده باید قبل از دریافت به‌صورت نقدی و کامل تسویه شود. به‌این‌ترتیب شما مجبور هستید که قبل از استفاده هزینه کامل برق را در بورس پرداخت کنید.
بورس انرژی دارای دو نوع بازار به نام‌های بازار فیزیکی و بازار مشتقه است. هر کدام از این بازارها تابلوهای خاصی دارند که روی آن‌ها معاملات خود را انجام می‌دهید. در هر یک از بازارها ابتدا باید ۱۰ درصد از مبلغ معامله را به‌حساب واریز کرده و سفارش خود را ثبت کنید. در ادامه و با تأییدشدن معامله، مابقی مبلغ واریز و اعلامیه خرید برای آن شخص واریز می‌شود. درصورتی‌که خرید شما از نیروگاه‌های تجدیدپذیر باشد، بهای انرژی ماده ۱۶ به همان اندازه از قبض شما پاک خواهد شد.
در این خرید لازم نیست که تمام ۱ یا ۲ درصد سهم برق سبز را از بورس انرژی تهیه کنید. شما می‌توانید به هر اندازه از برق لازم را از بورس خریداری کرده و سایر مقدار مورد نیاز را از طریق نیروگاه خورشیدی خود و یا هر روش دیگری خریداری کنید. در نهایت جریمه بهای انرژی ماده ۱۶ به اندازه باقی مانده برق مورد نیاز به قبض برق شما اضافه خواهد شد.
خرید برق سبز از پلتفرم‌های خرده فروشی برق
صنایع بزرگ کشور با مصرف بیش از یک مگاوات یک راه دیگر نیز برای حذف یا کاهش بهای انرژی ماده ۱۶ در قبض برق خود دارند. صاحبان صنایع در این روش تمام یا بخشی از برق مصرفی تعیین شده در قانون را از پلتفرم‌های خرده فروشی برق تامین می‌کنند. تنها شرط این کار خرید برق سبز و برق تولید شده در نیروگاه‌های تجدیدپذیر است. خریدار در این پلتفرم‌ها امکان تعیین نوع برق خریداری شده را دارد.
از طرف دیگر، هزینه برق در این پلتفرم‌ها به‌مراتب کمتر از هزینه برق دولتی است و حتی تا ۴۸ درصد امکان کاهش هزینه‌های برق وجود دارد. همچنین برای استفاده از این نوع برق مبلغی به عنوان عوارض برق یا هر نوع مبلغ اضافی دریافت نمی‌شود.
در این روش شما می‌توانید برق موردنیاز خود را با قیمت رقابتی و شفاف تهیه کرده و حتی برق لازم را بر اساس نیاز روزانه و برنامه کاری شرکت خود به‌صورت برنامه‌ریزی شده و هوشمند خرید کنید. همچنین برخلاف بورس انرژی، مبلغ برق خریداری شده از پلتفرم‌های خرده‌فروشی دارای مجوز از وزارت نیرو را می‌توان به‌صورت اعتباری نیز پرداخت کرد.
برای خرید برق از این پلتفرم‌های آنلاین نیاز به دانش فنی بالایی نیز نیست. این پلتفرم‌ها دارای کارشناسانی هستند که می‌توانند مشاوره‌های لازم را به صاحبان صنایع انجام داده و بخشی از پروسه را بر عهده بگیرند.
خرید برق سبز ماده ۱۶ از برقتو
برقتو به صنایع مشمول ماده ۱۶ کمک می‌کند سهم ۴ درصدی برق تجدیدپذیر خود را بدون درگیری با پیچیدگی‌های بورس تامین کنند. با خرید برق سبز از برقتو، برق تجدیدپذیر از طریق قرارداد دوجانبه و متناسب با مصرف ماهانه کارخانه تامین می‌شود و همان مقدار از سهم مشمول ماده ۱۶ در قبض شما کسر می‌شود؛ یعنی به‌جای پرداخت نرخ تعرفه تجدیدپذیر ساتبا، فقط هزینه برق سبز خریداری‌شده را می‌پردازید.
- محاسبه سهم دقیق ماده ۱۶ هر ماه بر اساس مصرف واقعی کارخانه
- امکان پرداخت اعتباری و تسویه‌حساب مدت‌دار
- خرید ماهانه و برنامه‌ریزی‌شده بدون نیاز به تسویه نقدی پیش از تحویل
- مشاوره کارشناسان برای ترکیب خرید برق سبز با احداث نیروگاه خورشیدی
برای محاسبه هزینه ماده ۱۶ کارخانه خود و مقایسه آن با هزینه خرید برق سبز، با کارشناسان برقتو تماس بگیرید.
سامانه «برقتو»
برقتو نخستین پلتفرم خرده‌فروشی برق در ایران است که فرایند فروش برق را به‌صورت آنلاین پیاده‌سازی کرده است. این پلتفرم خدمات خود را به‌صورت قرارداد دوجانبه به صنایع و سازمان‌هایی که نیازمند خرید برق برای کارخانه و کسب و کار خود هستند ارائه می‌دهد. همچنین امکان خرید اعتباری برق و تسویه‌حساب مدت‌دار نیز در برقتو فراهم شده است. برقتو در این پروسه از الگوریتم‌های هوشمند برای محاسبه میزان مصرفی برق و راهکارهای متنوع تأمین انرژی برای صنایع استفاده کرده است.
ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان چیست؟
طبق این ماده، صنایع با قدرت بیش از یک مگاوات باید بخشی از برق مصرفی سالانه خود را از انرژی تجدیدپذیر تامین کنند. این سهم از ۱۴۰۲ با ۱ درصد شروع شده، هر سال یک درصد بیشتر شده و در سال ۱۴۰۵ به ۴ درصد رسیده است. تامین این سهم سه راه دارد: احداث نیروگاه تجدیدپذیر، خرید برق سبز از بورس انرژی، یا قرارداد دوجانبه با نیروگاه‌های تجدیدپذیر.
نرخ جریمه برق سبز ماده ۱۶ در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
این نرخ را ساتبا هر ماه اعلام می‌کند و مبنای آن میانگین صورت‌حساب‌های خرید تضمینی برق تجدیدپذیر است. در سال ۱۴۰۵ نرخ مهر ۱۱۸٬۹۱۷ ریال و نرخ آبان ۱۲۵٬۴۲۶ ریال به ازای هر کیلووات‌ساعت بوده است. این نرخ برای صنایع عمومی ۱ تا ۵ مگاوات حدود ۱۵ برابر تعرفه عادی برق صنعتی است.
مابه‌التفاوت ماده ۱۶ در قبض برق چیست؟
مابه‌التفاوت ماده ۱۶ هزینه اضافه‌ای است برای آن بخش از سهم برق سبز که صنعت تامین نکرده است. این بخش به‌جای نرخ عادی، با نرخ تعرفه تجدیدپذیر حساب می‌شود و این هزینه در قبض معمولاً در ردیف «مابه‌التفاوت اجرای مقررات» می‌آید. فرمول آن این است: مقدار برق سبز تامین‌نشده × (نرخ تعرفه تجدیدپذیر ماه − نرخ عادی تعرفه).
چطور بهای انرژی ماده ۱۶ را کاهش دهیم یا حذف کنیم؟
باید سهم ۴ درصدی برق تجدیدپذیر را تامین کنید. سریع‌ترین راه، خرید برق سبز از تابلو سبز بورس انرژی یا پلتفرم‌های خرده‌فروشی برق مثل برقتو است. هر کیلووات‌ساعت برق سبزی که بخرید، یک کیلووات‌ساعت از سهم مشمول جریمه کم می‌کند. راه بلندمدت‌تر هم احداث نیروگاه خورشیدی است. اگر برق سبزی که می‌خرید یا تولید می‌کنید از سهمتان بیشتر شود، مازاد آن تا یک سال بعد قابل استفاده است.
آیا ماده ۱۶ قانون سازمان برق ایران همان ماده ۱۶ برق سبز است؟
خیر. ماده ۱۶ قانون سازمان برق ایران قانون جداگانه‌ای است و ربطی به برق سبز ندارد. هزینه‌ای که با عنوان ماده ۱۶ در قبض صنایع می‌آید، فقط به ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان و الزام تامین برق تجدیدپذیر مربوط است.
