برای کاهش مصرف برق، اول سراغ وسایلی بروید که یا توان بالایی دارند یا ساعت‌های طولانی روشن می‌مانند؛ یعنی کولر، یخچال، وسایل گرمایشی برقی و روشنایی. تنظیم درست کولر، استفاده‌ی اصولی از لوازم خانگی و جلوگیری از روشن ماندن وسایل بلااستفاده، سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین نقطه‌ی شروع است. پیش از خرید دستگاه جدید هم بررسی کنید که مصرف اضافی از فرسودگی دستگاه است یا از نحوه‌ی استفاده از آن. خیلی وقت‌ها مشکل با یک سرویس یا تنظیم ساده حل می‌شود.
مدیریت مصرف برق خانگی زمانی نتیجه می‌دهد که بدانید برق خانه‌تان بیشتر کجا مصرف می‌شود و کدام تغییر واقعا آن را کم می‌کند. راهکارهای این مقاله برای خانه‌ها و محیط‌های اداری کوچک نوشته شده‌اند. اگر به دنبال بهینه‌سازی تجهیزات و فرایندهای تولید هستید، مقاله‌ی کاهش مصرف برق صنایع انرژی‌بر را بخوانید.
برای کاهش مصرف برق از کجا شروع کنیم؟
ابتدا قبض برق را بررسی کنید. عدد مصرف برحسب کیلووات‌ساعت نشان می‌دهد در طول دوره چقدر برق مصرف کرده‌اید. مبلغ قبض به‌تنهایی معیار مصرف نیست؛ تعداد روزهای دوره، تعرفه‌ی محاسبه‌شده و بدهی قبلی می‌توانند مبلغ پرداختی را تغییر دهند. برای شناخت اجزای صورتحساب، می‌توانید راهنمای بررسی قبض برق را بخوانید.
برای مقایسه‌ی دو دوره، مصرف هر دوره را بر تعداد روزهای آن تقسیم کنید تا متوسط مصرف روزانه به دست بیاید. دمای هوا، تعداد افراد حاضر در خانه و ساعات استفاده از وسایل را هم در نظر بگیرید. تفاوت مصرف یک ماه معتدل بهاری با یک ماه گرم تابستان، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که چقدر در مصرف برق صرفه‌جویی کرده‌اید.
در قدم بعد، وسایل خانه را بر اساس توان مصرفی و مدت کارکرد بررسی کنید. اگر توان ثابت باشد، حاصل‌ضرب توان برحسب کیلووات در زمان برحسب ساعت، انرژی مصرفی را به کیلووات‌ساعت نشان می‌دهد. برای مثال، دستگاهی که ۱۵ دقیقه با توان ثابت ۲ کیلووات کار کند، نیم کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند. دستگاهی با توان ۱۰۰ وات، در ۱۰ ساعت کارکرد یک کیلووات‌ساعت مصرف دارد؛ یعنی دو برابر.
بنابراین، وسیله‌ی پرتوان لزوما بیشترین مصرف را ندارد. در دستگاه‌هایی مانند اتو، یخچال و کولر گازی نیز توان در تمام مدت ثابت نیست؛ عملکرد ترموستات، مدت فعالیت کمپرسور و شرایط استفاده بر مصرف نهایی اثر می‌گذارند.
راهکارهای کاهش مصرف برق خانگی
بخشی از مصرف اضافی برق خانه به تنظیمات وسایل و نحوه‌ی استفاده از آن‌ها برمی‌گردد. با چند تغییر ساده در کارکرد کولر، یخچال، لوازم شست‌وشو و روشنایی می‌توانید این مصرف را کمتر کنید.
تنظیم کولر متناسب با نیاز خانه
در تابستان، کولر بزرگ‌ترین سهم مصرف برق بیشتر خانه‌ها را دارد. بنابراین هر اقدامی که ورود گرما به خانه را کم کند، کولر را کمتر به کار می‌اندازد و مستقیم به کاهش مصرف برق می‌انجامد. هنگام تابش مستقیم آفتاب، پرده‌ی پنجره‌های آفتاب‌گیر را ببندید؛ به‌ویژه پنجره‌های غربی در بعدازظهر. فیلتر کولر گازی را طبق دستور سازنده تمیز کنید و دمای دستگاه را بیش از نیاز پایین نیاورید. تنظیم خیلی سرد، خانه را سریع‌تر خنک نمی‌کند؛ فقط کمپرسور را بیشتر روشن نگه می‌دارد.
در کولر گازی، بسته بودن در و پنجره جلوی ورود هوای گرم را می‌گیرد. اما کولر آبی برای کار درست به مسیر خروج هوا نیاز دارد؛ بستن کامل همه‌ی پنجره‌ها هوای مرطوب را در خانه حبس می‌کند و از خنکی کولر می‌کاهد. یک پنجره‌ی نیمه‌باز در سمت مقابل کولر کافی است.
سرویس سالانه‌ی کولر آبی را هم جدی بگیرید: تعویض پوشال یا پد، بررسی پمپ و آب‌رسانی، و تنظیم کشش تسمه.
موتور کولر آبی، که در طول تابستان ساعت‌ها پشت سر هم کار می‌کند، از مصرف‌کننده‌های اصلی برق خانه است. موتورهای BLDC (بدون جاروبک) همان جریان هوا را با برق کمتری تامین می‌کنند. اگر کولر آبی دارید، طرح تعویض موتور کولر آبی با موتور BLDC برقتو را بررسی کنید.
در هوای معتدل بهار و اوایل پاییز، اگر دما و کیفیت هوای بیرون مناسب است، از تهویه‌ی طبیعی استفاده کنید. پنکه هم احساس خنکی ایجاد می‌کند، چون جریان هوا تبخیر عرق از پوست را بیشتر می‌کند، اما دمای اتاق را پایین نمی‌آورد. بنابراین روشن ماندن پنکه در اتاق خالی هیچ فایده‌ای ندارد.
بهبود عملکرد یخچال و فریزر
برای کاهش مصرف برق یخچال، بدانید که این دستگاه تنها وسیله‌ای است که شبانه‌روز به برق وصل است، اما شرایط نصب و استفاده تعیین می‌کند کمپرسور آن چقدر کار کند. فاصله‌ی دستگاه از دیوار را طبق دفترچه‌ی راهنما رعایت کنید تا هوای پشت دستگاه گردش داشته باشد. یخچال را کنار اجاق گاز یا در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار ندهید.
لاستیک در را بررسی کنید. یک روش ساده این است که یک برگه‌ی کاغذ را لای در بگذارید و در را ببندید؛ اگر کاغذ به‌راحتی بیرون بیاید، لاستیک آب‌بندی خوبی ندارد. دما را هم بی‌دلیل سردتر از مقدار توصیه‌شده تنظیم نکنید. باز ماندن یا بسته نشدن کامل در، هوای گرم را وارد می‌کند و دستگاه برای حفظ دما بیشتر کار می‌کند. در مدل‌هایی که به برفک‌زدایی دستی نیاز دارند، این کار را به‌موقع انجام دهید.
انتخاب برنامه مناسب شست‌وشو
لباسشویی و ظرفشویی را با بار مناسب روشن کنید. شست‌وشوی مکرر با بار کم، تعداد دفعات استفاده را افزایش می‌دهد؛ پر کردن بیش از ظرفیت هم کیفیت شست‌وشو را پایین می‌آورد و ممکن است شما را به شست‌وشوی دوباره وادار کند.
برای لباس‌هایی که به آب داغ نیاز ندارند، برنامه‌ای با دمای پایین‌تر انتخاب کنید. در برنامه‌های گرم، گرم کردن آب بخش مهمی از مصرف برق لباسشویی را به خود اختصاص می‌دهد. دمای شست‌وشو را با توجه به جنس لباس، میزان آلودگی و دستور شست‌وشوی آن تنظیم کنید.
اگر دستگاه برنامه‌ی اقتصادی دارد، توضیحات آن را در دفترچه بخوانید. طولانی‌تر بودن برنامه لزوما به معنای مصرف بیشتر نیست؛ برنامه‌ی اقتصادی می‌تواند با زمان بیشتر و دمای پایین‌تر، انرژی کمتری مصرف کند. هرجا امکان دارد، لباس‌ها را روی بند رخت خشک کنید تا به خشک‌کن برقی نیاز نداشته باشید.
تنظیم روشنایی متناسب با نیاز هر فضا
اگر هنوز از لامپ‌های رشته‌ای یا هالوژنی استفاده می‌کنید، جایگزینی آن‌ها با LED مناسب یکی از راه‌های کاهش مصرف برق است. هنگام خرید، علاوه بر وات، به عدد لومن توجه کنید؛ لومن میزان نور خروجی لامپ را نشان می‌دهد و کمک می‌کند مدل‌هایی با روشنایی مشابه را مقایسه کنید.
برای مطالعه یا کار پشت میز، چراغ مطالعه می‌تواند نیاز به روشن کردن همه‌ی چراغ‌های اتاق را کمتر کند. در راهرو، پارکینگ و انباری نیز حسگر حضور یا زمان‌سنج از روشن ماندن بی‌دلیل چراغ‌ها جلوگیری می‌کند. محدوده‌ی تشخیص و زمان روشن ماندن را طوری تنظیم کنید که چراغ هنگام استفاده خاموش نشود.
کنترل مصرف برق وسایل بلااستفاده
تلویزیون، رایانه، گیرنده‌ی دیجیتال و برخی تجهیزات صوتی یا جانبی در حالت آماده‌به‌کار هم برق مصرف می‌کنند. چراغ کوچک روشن روی دستگاه یعنی دستگاه هنوز برق می‌کشد. برای وسایلی که ساعت‌های طولانی استفاده نمی‌شوند، خاموش کردن کامل یا استفاده از چندراهی کلیددار این مصرف پنهان را حذف می‌کند.
این کار را فقط برای وسایلی انجام دهید که به اتصال دائمی نیاز ندارند. یخچال، تجهیزات حفاظتی و دستگاه‌هایی که باید فعال بمانند در این گروه نیستند. یک نکته‌ی مهم را هم فراموش نکنید: حذف مصرف آماده‌به‌کار را جایگزین رسیدگی به کولر یا بخاری برقی نکنید. اولویت هر وسیله را مصرف واقعی آن تعیین می‌کند.
کاهش مصرف برق در زمستان؛ اول نوع گرمایش را بشناسید!
مصرف برق زمستانی به نوع سیستم گرمایش بستگی دارد. در خانه‌ای با گرمایش گازی، برق ممکن است برای پمپ، فن یا بخش‌های کنترلی مصرف شود؛ اما در خانه‌ای که از بخاری برقی استفاده می‌کند، خود گرمایش نیز مستقیما به مصرف برق وابسته است.
اگر گرمایش خانه برقی است، جلوگیری از خروج گرما و تنظیم درست دما اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. درزهای ناخواسته‌ی در و پنجره را برطرف کنید و فضاهای بلااستفاده را بی‌دلیل گرم نگه ندارید. در ساختمان‌های دارای وسایل گازسوز، مسیرهای ضروری تهویه و تامین هوای احتراق را مسدود نکنید. حفظ این مسیرها برای استفاده‌ی ایمن از وسایل گازسوز ضروری است.
هنگام خرید بخاری برقی، عبارت «کم‌مصرف» را بدون بررسی مشخصات دستگاه نپذیرید. بخاری‌های مقاومتی، از مدل‌های فن‌دار تا رادیاتورهای برقی روغنی، برق را مستقیما به گرما تبدیل می‌کنند. یک بخاری ۲ کیلوواتی در هر ساعت کار با توان کامل، ۲ کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند. توان، مدت کارکرد و نحوه‌ی کنترل دما را بررسی کنید.
پمپ حرارتی عملکرد متفاوتی دارد. این دستگاه با انتقال گرما از بیرون به داخل ساختمان، می‌تواند گرمایش موردنیاز را با برق کمتری نسبت به بخاری مقاومتی تامین کند. بسیاری از اسپلیت‌های دارای حالت گرمایش نیز با همین سازوکار کار می‌کنند. عملکرد آن‌ها به دمای بیرون، مشخصات دستگاه و شرایط نصب وابسته است؛ بنابراین انتخاب مدل مناسب اقلیم اهمیت دارد.
۵ اقدام مفید برای کاهش مصرف برق در ساعات اوج مصرف
اوج مصرف زمانی است که تقاضای برق در شبکه به بالاترین حد خود می‌رسد. در تابستان‌های ایران، این بازه معمولا با گرم‌ترین ساعات روز و ساعات اولیه‌ی شب هم‌زمان است. برای برنامه‌ریزی دقیق، اطلاعیه‌های شرکت توزیع برق منطقه‌ی خود را دنبال کنید و یک بازه‌ی ثابت را برای همه‌ی فصل‌ها و مناطق در نظر نگیرید. در این ساعات، پنج اقدام زیر را انجام دهید:
- شست‌وشو را به زمان دیگری منتقل کنید. اگر ضرورتی ندارد، لباسشویی و ظرفشویی را خارج از ساعات اوج روشن کنید.
- کار با وسایل پرمصرف را به تعویق بیندازید. اتوکشی، جاروبرقی و استفاده از خشک‌کن را برای ساعات کم‌باری یا زمان مناسب‌تری برنامه‌ریزی کنید.
- سرمایش اضافی را کم کنید. دمای کولر گازی را بیش از نیاز پایین نیاورید و فضاهای بلااستفاده را خنک نکنید.
- چراغ‌ها و وسایل غیرضروری را خاموش کنید. روشنایی اتاق‌های خالی و وسایلی که استفاده نمی‌شوند، مصرف قابل‌حذف ایجاد می‌کنند.
- استفاده‌ی هم‌زمان از چند وسیله‌ی پرتوان را محدود کنید. کارهای قابل‌انتقال را در ساعات دیگر پخش کنید تا بار خانه در ساعت اوج کمتر شود.
یک نکته‌ی مهم را در نظر داشته باشید: جابه‌جایی ساعت استفاده، لزوما مصرف کل برق را کم نمی‌کند. اگر یک دستگاه با همان برنامه و مدت کارکرد در ساعت دیگری روشن شود، تنها اثر آن کاهش بار شبکه در زمان اوج است. این کار برای پایداری شبکه و پیشگیری از خاموشی مهم است، اما برای کاهش مجموع کیلووات‌ساعت، باید مصرف غیرضروری، مدت کارکرد یا انرژی مورد نیاز دستگاه هم کم شود.
نکات مهم در انتخاب لوازم برقی کم‌مصرف
برای کاهش مصرف برق، همیشه لازم نیست وسیله‌ی سالم را تعویض کنید. اول تنظیمات، سرویس و نحوه‌ی استفاده را اصلاح کنید. اگر زمان خرید یا تعویض رسیده است، دستگاه‌های هم‌ظرفیت و با کاربرد مشابه را با هم مقایسه کنید.
رده‌ی انرژی را در کنار عدد مصرف سالانه‌ی درج‌شده روی برچسب بخوانید. یک یخچال بزرگ ممکن است رده‌ی انرژی خوبی داشته باشد، اما به‌دلیل ظرفیت بیشتر، برق بیشتری از مدل کوچک‌تر مصرف کند. در انتخاب کولر هم تناسب ظرفیت با متراژ فضا و شرایط آب‌وهوایی منطقه، به اندازه‌ی رده‌ی انرژی اهمیت دارد. کولر گازی کوچک‌تر از نیاز، دائم با حداکثر توان کار می‌کند. کولر بزرگ‌تر از نیاز هم مدام روشن و خاموش می‌شود و هر دو حالت بازده را پایین می‌آورند. کولرهای گازی اینورتردار با تنظیم دور کمپرسور، این مشکل را تا حد زیادی کم می‌کنند.
ابزارهای هوشمند هم فقط زمانی مفیدند که به تغییر واقعی مصرف منجر شوند. ترموستات برنامه‌پذیر ساعات کار سرمایش و گرمایش را با حضور افراد هماهنگ می‌کند و حسگر روشنایی از روشن ماندن بی‌دلیل چراغ جلوگیری می‌کند. کنتور یا نمایشگر مصرف هم اطلاعات لازم را در اختیارتان می‌گذارد، اما صرف دیدن عددها صرفه‌جویی ایجاد نمی‌کند. ارزش این ابزارها در تصمیم‌هایی است که بر اساس داده‌هایشان می‌گیرید.
آیا پنل خورشیدی باعث کاهش مصرف برق می‌شود؟
با نصب پنل خورشیدی، یخچال و کولر همان مقدار برق قبلی را مصرف می‌کنند؛ تفاوت این است که بخشی از برق آن‌ها می‌تواند از پنل‌ها تامین شود. هرچه سهم بیشتری از مصرف خانه با تولید پنل‌ها تامین شود، برق کمتری از شبکه می‌گیرید. تاثیر این موضوع بر قبض هم به نحوه‌ی اتصال سامانه و محاسبه‌ی برق بستگی دارد.
البته همه‌ی نیروگاه‌های خورشیدی خانگی برای تامین مصرف خانه ساخته نمی‌شوند. بعضی با هدف فروش برق احداث می‌شوند و درآمد آن‌ها از قبض مصرفی خانه جداست.
اگر هدفتان تامین برق خانه است، ابتدا مصرف اضافی وسایل را کم کنید و بعد ظرفیت نیروگاه را تعیین کنید؛ تا برای مصرفی که می‌توان حذف کرد، پنل و تجهیزات بیشتری نخرید.
راهکارهای کاهش مصرف برق در محیط کار
در کاهش مصرف برق دفترها و محیط‌های اداری کوچک، روشنایی، سرمایش و گرمایش و تجهیزات رایانه‌ای سه بخش اصلی مصرف‌اند. تنظیم حالت خواب رایانه‌ها، خاموش کردن نمایشگرهای بلااستفاده و هماهنگ کردن ساعات کار سیستم تهویه با حضور کارکنان، اقدامات ساده و بی‌هزینه‌ای برای شروع‌اند.
برای خاموش کردن تجهیزات در پایان روز، یک نفر را مسئول کنید. تا وقتی این کار وظیفه‌ی «همه» باشد، عملا وظیفه‌ی هیچ‌کس نیست. همچنین مطمئن شوید که سرمایش و گرمایش در یک فضا هم‌زمان فعال نیستند. روشن ماندن کولر در اتاق خالی یا باز ماندن پنجره در حین کار کولر گازی، مشکلاتی هستند که خرید تجهیزات جدید به‌تنهایی حلشان نمی‌کند.
در برنامه‌ی کاهش مصرف برق محل کار، تجهیزات ضروری مثل سرور، سامانه‌های امنیتی و دوربین‌ها را از وسایل قابل‌خاموش کردن جدا کنید تا صرفه‌جویی باعث اختلال در کار نشود. اگر اقدامات اولیه کافی نبوده‌اند، برای صرفه‌جویی و بهینه‌سازی مصرف برق می‌توانید از کارشناسان برقتو راهنمایی بگیرید.
کاهش مصرف برق را با یک تغییر قابل‌اندازه‌گیری شروع کنید!
برای شروع، یک مشکل مشخص را انتخاب کنید: کولری که بیش از نیاز کار می‌کند، چراغ‌هایی که روشن می‌مانند یا شست‌وشوهای مکرر با بار کم. همان یک مورد را اصلاح کنید و مصرف دوره‌های بعد را با در نظر گرفتن تعداد روزها و شرایط هوا بسنجید.
این روش نشان می‌دهد کدام راهکار در خانه یا محل کار شما بیشترین اثر را دارد و کدام بخش ارزش سرویس یا تعویض تجهیزات را دارد. کاهش مصرف برق وقتی ماندگار می‌شود که به عادت روزانه تبدیل شود و بتوانید نتیجه‌اش را در کیلووات‌ساعت‌های قبض ببینید.
برای کاهش مصرف برق، چه نکاتی را رعایت کنیم تا بیشترین نتیجه را بگیریم؟
اول وسایل پرتوان یا وسایلی را که ساعت‌های طولانی کار می‌کنند بررسی کنید. سپس تنظیمات و سرویس آن‌ها، روشن ماندن بی‌دلیل و شرایط محیطی را اصلاح کنید. نتیجه را با متوسط مصرف روزانه بسنجید تا تفاوت تعداد روزهای قبض مقایسه را گمراه نکند.
چرا با وجود کمتر استفاده کردن از وسایل، مبلغ قبض پایین نیامده است؟
ممکن است دوره‌ی قبض طولانی‌تر شده باشد، تعرفه تغییر کرده باشد یا بدهی قبلی و سایر اقلام صورتحساب بر مبلغ اثر گذاشته باشند. اول کیلووات‌ساعت مصرفی و تعداد روزهای دوره را بررسی کنید. اگر خود مصرف بالا رفته، تغییر دمای هوا، کارکرد بیشتر کولر یا خرابی یکی از وسایل را بررسی کنید. یخچالی که لاستیک درش خراب شده یا کولری که پوشالش عوض نشده، می‌تواند بی‌صدا مصرف را بالا ببرد.
آیا وسیله‌ای با توان کمتر، همیشه برق کمتری مصرف می‌کند؟
خیر. در کاهش مصرف برق، معیار اصلی انرژی است و انرژی حاصل‌ضرب توان در مدت کارکرد است. اگر وسیله‌ی کم‌توان‌تر برای انجام همان کار مدت بیشتری روشن بماند، صرفه‌جویی مورد انتظار به دست نمی‌آید. کتری برقی کم‌توان آب را دیرتر جوش می‌آورد و در نهایت انرژی مشابهی مصرف می‌کند. مصرف ثبت‌شده در شرایط مشابه، معیار درست‌تری برای مقایسه است.
برای کاهش مصرف برق، خرید وسیله‌ی جدید را در اولویت بگذاریم؟
لزوما نه. اولین گام کاهش مصرف برق اصلاح استفاده است، نه خرید. اگر مشکل از تنظیم نادرست، نیاز به سرویس یا استفاده‌ی غیرضروری است، اول همان را اصلاح کنید. تعویض زمانی منطقی است که مصرف و وضعیت دستگاه فعلی، هزینه‌ی خرید و میزان استفاده از وسیله‌ی جدید روشن باشد.
