با قطع برق صنایع، ممکن است خط تولید در چند ثانیه متوقف شود؛ اما پس از وصل برق، بازگشت به تولید عادی زمان میبرد. اپراتور باید تجهیزات را دوباره راه بیندازد، پارامترهای فرایند را تنظیم کند و مواد نیمساختهای را که وسط کار مانده کنار بگذارد. بنابراین خسارت قطعی برق فقط به ساعتهایی محدود نمیشود که برق قطع بوده است.
برای محاسبه خسارت قطعی برق صنایع باید مشخص کنید چه مقدار تولید و فروش از دست رفته، چه بخشی از آن قابل جبران است و توقف چه هزینههای اضافهای ایجاد کرده است. با این تفکیک میتوانید هزینه هر ساعت خاموشی را برآورد کنید و ببینید صرف چه مبلغی برای جلوگیری از آن توجیه دارد.
هزینه هر ساعت خاموشی چگونه محاسبه میشود؟
برای محاسبه خسارت قطعی برق، سه بخش را با هم جمع کنید: حاشیه مشارکت ازدسترفته از تولیدی که بعدا هم جبران و فروخته نمیشود، هزینه اضافه برای جبران تولید عقبافتاده و هزینههای مستقیم توقف، مانند ضایعات و راهاندازی مجدد. حاشیه مشارکت همان مبلغی است که از فروش هر محصول پس از کسر هزینههای متغیر آن باقی میماند.
برای برآورد اولیه افت تولید، چهار عدد لازم دارید: تعداد محصول تولیدشده در هر ساعت عادی، حاشیه مشارکت هر محصول، مدت توقف موثر و مقدار تولیدی که بعدا جبران میشود. مدت توقف موثر باید افت تولید هنگام راهاندازی مجدد را هم در نظر بگیرد. سپس هزینههای اضافه همان خاموشی را به برآورد بیفزایید.
هزینه متوسط هر ساعت = مجموع خسارت خاموشی ÷ تعداد ساعتهای مبنا
کنار عدد نهایی مشخص کنید مبنا «مدت قطعی برق» است یا «مدت توقف موثر تولید»؛ چون وصل شدن برق لزوما به معنای بازگشت خط به تولید عادی نیست.
خسارت قطعی برق در کارخانهها از چه بخشهایی تشکیل میشود؟
پیش از محاسبه، مشخص کنید توقف تولید چه هزینههایی ایجاد کرده است. برخی هزینهها در توقفهای مختلف تکرار میشوند و برخی، مانند تعمیر تجهیزات آسیبدیده، فقط در بعضی رخدادها به وجود میآیند. جدول زیر نشان میدهد برای محاسبه هر بخش از خسارت به چه اطلاعاتی نیاز دارید و چه نکاتی را باید در نظر بگیرید.
نوع خسارت | مبنای محاسبه | نکته مهم |
حاشیه مشارکت تولید ازدسترفته | نرخ تولید در ساعت، قیمت فروش و هزینه متغیر هر واحد | فقط تولید جبراننشدهای را حساب کنید که باعث ازدسترفتن فروش میشود. |
هزینه افزایشی جبران تولید | ساعات اضافهکاری، مابهالتفاوت دستمزد، هزینه شیفت اضافه | فقط هزینه اضافه جبران تولید را حساب کنید؛ حاشیه مشارکت این بخش از دست نرفته است. |
ضایعات مواد در جریان ساخت | مقدار و بهای مواد نیمساخته دورریز | مخصوص فرایندهای حساس به قطع ناگهانی؛ با تولید انجامنشده همپوشانی ندارد. |
هزینه راهاندازی مجدد | مواد و انرژی مصرفشده تا رسیدن به شرایط عادی | فقط هزینه اضافه راهاندازی مجدد را حساب کنید؛ افت تولید در این مرحله را هم در مدت توقف موثر لحاظ کنید. |
دوبارهکاری و افت کیفیت | تعداد قطعات معیوب و هزینه اصلاح هر قطعه | مقدار و هزینه دوبارهکاری یا افت کیفیت را بر اساس گزارش کنترل کیفیت همان توقف محاسبه کنید. |
آسیب تجهیزات | هزینه تعمیر یا تعویض قطعه آسیبدیده | هزینه آسیب تجهیزات را فقط برای توقفی حساب کنید که باعث آن آسیب شده است. |
جریمه تاخیر تحویل | مفاد قرارداد فروش و مبلغ جریمه | جریمه را فقط زمانی حساب کنید که تاخیر رخ داده و طبق قرارداد مشمول جریمه باشد. |
| ازدسترفتن سفارش یا مشتری | برآورد سهم فروش آینده | زیان احتمالی ناشی از ازدسترفتن مشتری یا سفارش را جدا از هزینههای قطعی توقف گزارش کنید. |
چهار ردیف اول، بخشهای اصلی برآورد خسارت توقف تولید هستند. چهار ردیف بعدی را فقط زمانی به محاسبه اضافه کنید که شواهد همان توقف، وقوع و مبلغ خسارت را تایید کند؛ در غیر این صورت، ممکن است خسارت را بیش از مقدار واقعی برآورد کنید.
فرمول محاسبه خسارت قطعی برق صنایع
برای شروع، حاشیه مشارکت هر واحد محصول را به دست آورید:
حاشیه مشارکت هر واحد = قیمت فروش هر واحد − هزینه متغیر هر واحد
سپس خسارت رخداد را محاسبه کنید:
خسارت رخداد = (تولید جبراننشدنی × حاشیه مشارکت هر واحد) + هزینه اضافه جبران تولید + هزینههای مستقیم رخداد − سایر هزینههای اجتنابشده
«سایر هزینههای اجتنابشده» به هزینههایی گفته میشود که به دلیل توقف پرداخت نشدهاند و اثرشان قبلا در حاشیه مشارکت منظور نشده است. برای مثال، اگر هزینه مواد مصرفنشده را در محاسبه حاشیه مشارکت کسر کردهاید، نباید دوباره آن را از خسارت کم کنید.
در استفاده از این رابطه، دو نکته را بررسی کنید:
- تولید جبراننشده باید فروش ازدسترفته ایجاد کرده باشد. اگر سفارش از موجودی انبار تحویل شده و موجودی بعدا بدون ازدسترفتن فروش جایگزین میشود، نمیتوان کل افت تولید را فروش ازدسترفته دانست.
- هزینه متغیر باید با رفتار واقعی هزینهها سازگار باشد. اگر دستمزد کارکنان هنگام توقف هم پرداخت میشود، آن را هزینه حذفشده فرض نکنید.
برای محاسبه هزینه ساعتی نیز از رابطه زیر استفاده کنید:
هزینه متوسط هر ساعت = خسارت رخداد ÷ مدت مبنا
این عدد، میانگین هزینه همان رخداد است؛ هزینه هر ساعت اضافی خاموشی لزوما به همین اندازه نیست.
مدت قطعی برق را با افت واقعی تولید صنعت اشتباه نگیرید!
مدت قطعی برق، فاصله قطع تا وصل برق است. اما خط ممکن است پس از وصل برق هم مدتی محصول سالم تولید نکند یا با ظرفیت پایینتر کار کند.
اگر در دوره راهاندازی هیچ محصول سالمی تولید نشده باشد، میتوانید این زمان را به مدت توقف کامل اضافه کنید. ولی اگر خط با بخشی از ظرفیت کار کرده است، نباید کل زمان راهاندازی را توقف کامل حساب کنید.
برای مثال، خطی را در نظر بگیرید که در حالت عادی ساعتی ۲۰۰ قطعه تولید میکند، اما در یک ساعت پس از وصل برق فقط ۱۰۰ قطعه سالم تولید کرده است. افت تولید این ساعت ۱۰۰ قطعه است؛ یعنی معادل نیم ساعت توقف کامل.
بنابراین دقیقترین مبنا، اختلاف میان تولید سالم مورد انتظار و تولید سالم واقعی در بازه اختلال است. تقسیم این اختلاف بر نرخ عادی تولید، «مدت توقف معادل» را به دست میدهد.
مثال عددی خسارت قطعی برق صنایع؛ چهار ساعت قطعی چقدر خسارت ایجاد میکند؟
فرض کنید یک خط قطعهسازی شرایط زیر را دارد. همه اعداد آموزشی و فرضیاند و مبالغ به تومان نوشته شدهاند.
داده | مقدار |
نرخ عادی تولید | ۲۰۰ قطعه در ساعت |
قیمت فروش هر قطعه | ۹۰ هزار تومان |
| هزینه متغیر هر قطعه | ۶۰ هزار تومان |
مدت قطعی برق | ۴ ساعت |
| زمان راهاندازی بدون تولید محصول سالم | ۱ ساعت |
تولید قابل جبران در اضافهکاری | ۴۰۰ قطعه |
هزینه اضافه دستمزد برای جبران تولید | ۳.۶ میلیون تومان |
| هزینه خالص ضایعات مواد در جریان ساخت | ۴ میلیون تومان |
| هزینه اضافه مواد و انرژی راهاندازی | ۲.۴ میلیون تومان |
در این مثال، فرض میکنیم برای تمام تولید برنامهریزیشده تقاضای فروش وجود دارد، موجودی انبار کسری را پوشش نمیدهد و ۶۰۰ قطعه باقیمانده بعدا هم تولید و فروخته نمیشود. همچنین هزینههای متغیر منظورشده برای این قطعات واقعا حذف میشوند و هزینهها همپوشانی ندارند.
محاسبه به این ترتیب است:
- حاشیه مشارکت هر قطعه:
۹۰ هزار − ۶۰ هزار = ۳۰ هزار تومان
- افت تولید در پنج ساعت توقف کامل:
۵ × ۲۰۰ = ۱۰۰۰ قطعه
- تولید جبراننشدنی:
۱۰۰۰ − ۴۰۰ = ۶۰۰ قطعه
- حاشیه مشارکت ازدسترفته:
۶۰۰ × ۳۰ هزار = ۱۸ میلیون تومان
- مجموع خسارت رخداد:
۱۸ + ۳.۶ + ۴ + ۲.۴ = ۲۸ میلیون تومان
خسارت کل این رخداد ۲۸ میلیون تومان برآورد میشود. از این میزان، معادل خسارت بر مبنای مدت چهار ساعت قطعی برق، ۷ میلیون تومان به ازای هر ساعت قطعی است. با در نظر گرفتن یک ساعت زمان راهاندازی مجدد و توقف مؤثر پنجساعته، خسارت متوسط معادل ۵٫۶ میلیون تومان به ازای هر ساعت توقف تولید خواهد بود.
این دو عدد، یک رخداد واحد را بر اساس دو مبنای زمانی متفاوت بیان میکنند؛ بنابراین در مقایسه میان رخدادهای مختلف یا تهیه گزارش مدیریتی، باید مبنای زمانی مشخص و یکسانی انتخاب و در کنار عدد نهایی ذکر شود.
چهار خطایی که برآورد خسارت قطعی برق صنایع را تغییر میدهد!
خطاهای زیر بیشترین اثر را روی برآورد خسارت توقف تولید میگذارند و عدد نهایی را به طور محسوس جابهجا میکنند.
۱. محاسبه کل فروش به عنوان خسارت
در مثال بالا، ارزش فروش ۱۰۰۰ قطعه برابر با ۹۰ میلیون تومان است؛ اما این مبلغ خسارت توقف نیست. بخشی از تولید بعدا جبران میشود و هزینه متغیر بخشی که تولید نشده هم صرف نشده است. خسارت را باید از اثر واقعی توقف بر درآمد و هزینه به دست آورد.
۲. دوبارهشماری تولید جبرانشده
اگر ۴۰۰ قطعه بعدا با همان شرایط فروخته شود، حاشیه مشارکت آن از دست نرفته است. هزینه اضافهکاری، ارسال فوری یا تخفیف ناشی از تاخیر را جداگانه حساب کنید.
البته جبران تولید نباید به قیمت حذف سفارش دیگری تمام شده باشد. در این حالت، اثر سفارش کنارگذاشتهشده نیز باید بررسی شود.
۳. محاسبه تمام زمان راهاندازی به عنوان توقف کامل
ممکن است خط پس از وصل برق بهتدریج به ظرفیت عادی برسد. محصول سالم تولیدشده در این فاصله را از تولید مورد انتظار کم کنید تا افت واقعی مشخص شود. محاسبه کل این زمان بهعنوان توقف کامل، خسارت را بیش از واقع نشان میدهد.
۴. محاسبه هزینههای ثابت به عنوان خسارت توقف
حقوق ثابت، اجاره و سایر هزینههایی که در هر دو حالت تولید و توقف پرداخت میشوند، صرفا به دلیل تخصیص به ساعتهای خاموشی به خسارت اضافه تبدیل نمیشوند. در مقابل، هزینه جدیدی مانند اجاره موقت تجهیزات پشتیبان باید در محاسبه وارد شود.
چه مبلغی برای جلوگیری از خاموشی صنایع توجیه دارد؟
برای تصمیم درباره تامین برق بدون خاموشی، خسارت قابل پیشگیری را با هزینه اضافه راهکار مقایسه کنید. مجموع خسارت کارخانه فقط زمانی مبنای مناسبی است که راهکار مورد بررسی بتواند تمام آن را کاهش دهد.
ابتدا یک دوره مشخص، مثلا سه ماه فعالیت کارخانه، انتخاب کنید. سپس:
- زمان، علت و پیامد هر توقف را از گزارشهای بهرهبرداری استخراج کنید.
- خسارت هر رخداد را با توجه به افت تولید، امکان جبران و هزینههای مستقیم محاسبه کنید.
- مشخص کنید راهکار پیشنهادی کدام توقفها را و به چه میزان کاهش میدهد.
- کاهش مورد انتظار خسارت را با هزینه اضافه همان راهکار در همان دوره مقایسه کنید.
برای نمونه، اگر خسارت دوره ۳۰۰ میلیون تومان باشد، اما راهکار پیشنهادی فقط ۱۸۰ میلیون تومان از آن را قابل پیشگیری کند، مبنای مقایسه اقتصادی همان ۱۸۰ میلیون تومان است.
علت توقف در این بررسی تعیینکننده است. راهکاری برای کاهش محدودیتهای برنامه مدیریت بار، لزوما خرابی کابل داخل کارخانه یا آسیب تجهیزات را برطرف نمیکند. این موارد ممکن است به اصلاح تاسیسات یا تجهیزات پشتیبان نیاز داشته باشند.
در سمت هزینه نیز صرفا نرخ خرید برق را مقایسه نکنید. هزینه اضافه خرید، کارمزدها، تجهیزات موردنیاز و هزینه بهرهبرداری را در نظر بگیرید و مبالغی را که جایگزین هزینه قبلی میشوند، دوباره نشمارید. اگر راهکار به سرمایهگذاری نیاز دارد، هزینه و منافع آن را در طول عمر استفاده بررسی کنید.
بررسی تامین برق بدون خاموشی برای کارخانه شما!
برقتو در خدمت تامین برق بدون خاموشی، مسیرهایی مانند برق آزاد، خرید برق سبز و گواهی صرفهجویی را برای مدیریت خاموشی معرفی کرده است. انتخاب مسیر به شرایط مصرف و زیرساخت هر مجموعه بستگی دارد.
پیش از تصمیم، باید روشن شود پیشنهاد ارائهشده چه مقدار از مصرف، چه ساعتهایی و کدام محدودیتها را پوشش میدهد؛ اجرای آن به چه زیرساختی نیاز دارد و تعهدات قرارداد چیست. عنوان «بدون خاموشی» بهتنهایی به معنای جلوگیری از هر نوع قطع برق نیست.
برای بررسی اولیه، آخرین قبض برق، الگوی مصرف و سوابق قطعی را آماده کنید و درخواست مشاوره ثبت کنید. اگر برآورد خسارت قطعی برق را هم در اختیار داشته باشید، میتوانید پیشنهاد تامین برق را بر اساس هزینه واقعی اختلال در تولید ارزیابی کنید.
سوالات متداول
برای برآورد اولیه خسارت قطعی برق صنایع چه اطلاعاتی لازم است؟
نرخ عادی تولید، مقدار افت تولید سالم، قیمت فروش، هزینههای متغیر و مقدار تولید قابل جبران را مشخص کنید. سپس هزینههای اضافه مانند ضایعات، راهاندازی و اضافهکاری را وارد محاسبه کنید. مدت قطعی و زمان بازگشت خط به شرایط عادی را هم جداگانه ثبت کنید.
اگر تمام تولید عقبافتاده جبران شود، خسارت قطعی برق صفر است؟
لزوما خیر. ممکن است فروش از دست نرود، اما اضافهکاری، ضایعات، راهاندازی مجدد یا تاخیر در تحویل هزینه ایجاد کند. اگر جبران تولید باعث کنارگذاشتن سفارش دیگری شود، اثر آن سفارش هم باید محاسبه شود.
برای محاسبه خسارت ساعتی، کل خسارت را بر ساعتهای قطعی برق تقسیم کنیم یا ساعتهای توقف تولید؟
برای سنجش پیامد هر ساعت قطع برق، مدت قطعی را مبنا بگذارید. برای تحلیل عملکرد خط، مدت توقف معادل تولید مناسبتر است. در هر دو حالت، مبنا را کنار عدد بنویسید و در مقایسهها ثابت نگه دارید.
اگر مجموع ساعتهای قطعی یکسان باشد، چند بار قطع برق خسارت بیشتری دارد یا یک قطعی طولانی؟
به فرایند تولید بستگی دارد. اگر هر راهاندازی با ضایعات و مصرف اضافه همراه باشد، چند قطعی کوتاه ممکن است از یک قطعی طولانی با مجموع زمان یکسان، هزینه بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، تعداد دفعات توقف هم در کنار مدت آن اهمیت دارد.
آیا خرید برق به تنهایی مانع تمام خاموشیهای صنایع میشود؟
خرید برق به تنهایی همه علتهای قطع برق را برطرف نمیکند. دامنه پوشش محدودیتهای مدیریت بار باید برای مسیر انتخابی مشخص شود و احتمال اختلال شبکه یا خرابی داخلی کارخانه نیز جداگانه بررسی شود. تصمیم را بر اساس شرایط اجرایی و تعهدات مشخص قرارداد بگیرید.
